July-August 2016, Volume 5, Issue 3 DOI: 10.21859/jne-05031 Educational Needs Assessment of Nurses Working In Hospitals of Tehran University

Amir Hossein Mahdizadeh 1, Zhaleh Taheri 2,*

Assistant Professor, Faculty of Education and psychology, Islamic Azad University, Iran
PhD of Educational Psychology, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
* Corresponding author: Amir Hossein Mahdizadeh, PhD of Educational Psychology, Allameh
Tabatabaei University, Tehran, Iran. E-mail: zhalehtaheri@yahoo.com
Received: 17 Dec 2015 Accepted: 16 Jan 2016

نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

مرداد و شهریور 5931، دوره 1، شماره 9 05031-DOI: 10.21859/jne نیازسنجی آموزشی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاه تهران

امیرحسین مهدی زاده 1، ژاله طاهری 2،*

استادیار دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، تهران، ایران
دکتری روان شناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: ژاله طاهری، دکتری روان شناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. ایمیل:
zhalehtaheri@yahoo.com
تاریخ دریافت مقاله: 22/90/1901 تاریخ پذیرش مقاله: 22/19/1901
چکیده
مقدمه: برنامههای آموزشی به منظور تأمین نیازهای آموزشی یادگیرندگان طراحی میشوند. لذا شناسایی نیاز، اولین گام در برنامه ریزی آموزشی است. هدف از این پژوهش، تعیین نیازهای آموزشی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاههای تهران میباشد.
روش کار: پژوهش حاضر، از نوع توصیفی-پیمایشی بود. جامعه آماری آن را تمامی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاه تهران تشکیل دادند. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 921 نفر برآورد شد. روش نمونهگیری تصادفی ساده بود. ابزار تحقیق، پرسشنامه محقق ساخته بر مبنای نیازهای آموزشی کوتاهمدت و بلندمدت پرستاران بود. تحلیل دادهها نیز به واسطه آزمونهای t تک گروهی و t مستقل از طریق نرمافزار آماری SPSS نسخه 22 انجام شد.
یافتهها: یافتهها نشان داد که؛ تفاوت معنیداری بین میانگین متوسط با میانگینهای آزمودنیها در مؤلفههای نیازهای آموزشی عمومی و تخصصی وجود داشت (91/9(P < . با توجه به میانگینهای حاصله از دورههای آموزشی، به ترتیب اولویت، بالاترین میانگین به «آشنایی با بیماریهای خاص» و پایینترین میانگین به «آموزش خواندن نوارEKG و شناسایی آریتمی های قلبی و مراقبتهای پرستاری آن» معطوف میباشد. و در نهایت با توجه به میزان مقادیرt به دست آمده، تفاوت معنیداری بین میانگینهای پرستاران در زمینه نیازهای آموزشی با تأکید بر پستهای مختلف )سرپرستار و پرستار( وجود ندارد (95/9(P > .
نتیجه گیری: با توجه به نیازهای اظهار شده توسط پرستاران مبنی بر ضروری بودن برگزاری دورههای آموزش عمومی و عدم نیاز به برگزاری دورههای آموزش تخصصی در وضعیت حال، پیشنهاد میشود که به منظور ارتقای دانش و مهارت کادر پرستاری، برای پرستاران دورههای آموزشی کوتاه مدت و بلندمدت برگزار گردد.
کلیدواژهها: نیازسنجی، آموزش، پرستار، بیمارستان
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
دنیای امروز، دنیای علم و فناوری است، هر روز که از زندگی بشر سپری میشود، میزان اطلاعات در دسترس او به میزان قابل توجهی افزایش مییابد و مجال اندیشیدن دربارة چگونگی بهرهبرداری از این اطلاعات را به او نمیدهد )1, 2(. سازمانهای پویا و در حال رشد، همواره بهسازی منابع انسانی را جزء لاینفک برنامهریزیهای آموزشی خود قرار میدهند و برای این کار همواره اقدام به نیازسنجی آموزشی میکنند )9, 1(. نیازسنجی اولین مرحلة برنامهریزی است و عبارت است از فرایند جمع آوری اطلاعات که بر اساس آن، نیازهای افراد، گروهها و جوامع مورد شناسایی قرار میگیرد )5(.
تهای اعضای خود را مورد آزمون قرار داده و از آن به عنوان مبنایی برای نیز افزوده شده است )19-12(.
1

نیازسنجی آموزشی به سازمانها کمک میکند تا سطوح دانش و مهار توسعه یک برنامةآموزشی برای افزایش مهارت و دانش کارکنان مورد استفاده قرار داد )2(. نیازسنجی آموزشی یعنی تغییرات کیفی و کمی در نحوه ایفای وظایف و فعالیتهای شغلی کارمند با استفاده از کارآموزی یا اجرای برنامةآموزشی، تا در نتیجه کارآیی او به حداکثر افزایش یابد )7(. از این رو، با توجه به اهمیت نیازسنجی، میتوان برای هر کدام از مشاغل، نیازهای آموزشی مرتبط با آن شغل را شناسایی نمود و پس از الویت بندی، اقدامات مرتبط با آموزش ضمن خدمت کارکنان را با تأکید بر مدیریت آموزشی در منابع انسانی صورت داد )8, 0(. هر سازمانی به افرادی آموزش دیده و با تجربه نیاز دارد تا مأموریت خود را به انجام برساند. همگام با پیچیدهتر شدن مشاغل، بر اهمیت آموزش کارکنان اشتغال پرستاران در بیمارستانهای دانشگاهها معمولاً مشروط به داشتن شرایط و صلاحیتهای علمی و تخصصی در رشته مورد نظر میباشد. از این رو، پرستاران در بیمارستانهای دانشگاهها باید از کارآیی لازم برای هماهنگی با نیازهای شغلی برخوردار باشند. پیشرفتهای کسب شده در زمینه فرایند آموزشی، محیطی را فراهم ساخته که میتوانند سطحی از آموزش را برای پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاهها فراهم سازند که به راحتی بتوانند خود را با تغییرات سریع، در حوزه تخصصی خود و شیوههای انتقال دانش و مهارت همگام سازند.
اکثریت آنها نیز مایل به دریافت چنین آموزشهایی هستند )19(. یعنی آنها نیاز به یادگیری مداوم را برای تداوم یادگیری احساس میکنند. امّّا در مورد این که در میان انبوه اطلاعات، معلومات و دانشی که با سرعت زیادی تولید و با فناوری اطلاعات و ارتباطات با همان سرعت نیز توزیع میشوند، چه چیزی ارزش یادگیری دارد، ابهامات زیادی وجود دارد. با این حال، در این که نیاز به یادگیری یک نیاز اساسی است، تردیدی وجود ندارد )11, 15(. از آن جا که پرستاران در بیمارستانها بخش بزرگی از کارکنان را تشکیل میدهند لزوم توجه به نقش و جایگاه شغلی آنان در رشد و ارتقای کارایی بیمارستان و همچنین سلامت آنان از اهمیتی ویژه برخوردار میباشد. لذا با توجه به نقش بارز پرستاران در سیستم مراقبت بهداشتی، بررسی نیازهای آموزشی پرستاران و سایر کارکنان بهداشتی درمانی، برای توانمند ساختن آ نها در جهت حفط شایستگیها و استانداردهای شغلی و اشاعه پیشرفت حرفهای بسیار ضروری است )12(.
در زمینه نیازسنجی آموزشی تحقیقات مختلفی انجام شده است که میتوان به موارد زیر اشاره نمود؛ نتایج پژوهشMorgan )2995( نشان داد که نیازهای آموزشی تخصصی همانند مسائل قانونی و اخلاقی در پرستاری و مدیریت نیروی انسانی پرستاری بیش از نیازهای آموزشی عمومی مدیریتی مورد توجه افراد شرکت کننده در پانل بود )17(.
Brady & Hyde )2992( (آگاهی دادن به پرستاران و آمادگی آنها برای آموزش مداوم را ضروری میدانند )18(. همچنین صاحب نظران معتقدند که تحصیلات دانشگاهی به طور کافی پرستاران را برای انجام مراقبتهای عملی آماده نکرده، و نیازمند آموزش در این زمینه هستند )10(. عباس زاده و همکاران )1980( نیازهای سازمانی را شامل مواردی همچونIT، اخلاق و قانون در پرستاری، ارزیابی کیفی بخشها، بهبود کیفیت خدمات پرستاری، آشنایی با استانداردهای ساختار، تجهیزات و نیروی انسانی، مدیریت بحران آموزش سلامت، کنترل عفونتهای بیمارستانی، مهارتهای ارتباطی، روشهای تصمیم گیری و حل مسأله و مدیریت زمان بیان کردند )29(. کرمعلیان و همکاران )1988( حیطههای مختلف نیاز آموزشی را به ترتیب: حیطه توسعه فردی، پژوهش، فعالیت اجرایی و مدیریتی، آموزش، خدمات درمانی و ارتقای سلامت و فعالیتهای تخصصی خارج از دانشگاه اولویت بندی کردهاند.
)21(. نتایج پژوهش امین الرعایا و همکاران )1901( نشان داد که بیشترین نیاز آموزشی پرستاران به ترتیب در سه حیطه شناخت بیماریها، مراقبت پرستاری و سپس مراقب دارویی و غیر دارویی میباشد. همچنین تفاوت معنی داری بین متغیرهای سن، سابقه کار و محل خدمت پرستاران با نیازهای آموزشی آنها وجود نداشت )22(.
یارمحمدیان و همکاران )1989( دریافتند که مدیران پرستاری بیمارستان در زمینه شرح وظایفشان اطلاعات کافی ندارند و وظایفشان را در اثر تجربهای که در حین مدیریت کسب کردهاند انجام میدهند همچنین از اطلاعات علمی و تخصصی در زمینه مدیریت بیمارستان بی بهرهاند و تحصیلات کافی در این زمینه ندارد. محققین در این پژوهش به این نتیجه رسیدند که، مدیران بیمارستان در زمینه شرح وظایفشان در مقوله دروندادها، فرآیندها و نتایج نیاز به آموزش دارند )29(.
با توجه به رشد بی سابقهای که در زمینه اطلاعات علوم پزشکی صورت گرفته است، نیاز به آموزش و بهسازی نیروی انسانی پرستاری در وضعیت کنونی یک ضرورت است، هر چند اهمیت و لزوم آن مورد توجه بسیاری از صاحب نظران قرار گرفته، ولی آموزش و بهسازی نیروی انسانی پرستاری درگیر مسائل و مشکلاتی است که برای رفع آن، نیاز به تلاش وکوشش همه جانبه میباشد. بنابراین، پژوهش حاضر به دنبال شناسایی و تعیین نیازهای آموزشی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاه تهران، جهت شناسایی هر چه بیشتر پرستاران با نیازهای ضروری و همچنین افزایش و بهبود کارایی در بیمارستان میباشد.
روش کار
پژوهش حاضر، از نوع توصیفی-پیمایشی بود. جامعه آن را تمامی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دانشگاه تهران تشکیل داد. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران برابر با 921 نفر برآورد شد. برای نمونهگیری، با توجه به گسترده بودن حجم نمونه، جهت تسریع در جمعآوری دادههای مورد نیاز، از روش تصادفی ساده استفاده شد. ابزار تحقیق، پرسشنامه محقق ساخته که بر مبنای نیازهای آموزشی کوتاه مدت و بلندمدت پرستاران طراحی گردید، بود. 72 سؤال این پرسشنامه مربوط به نیاز آموزشی تخصصی و 29 سؤال آن مربوط به نیاز آموزشی عمومی بود. نمره گذاری پرسشنامه در دامنه 1 تا 5 )ازکمترین تا بیشترین( بود و مبنای مقایسه نمره 9 در نظر گرفته شد. روایی پرسشنامه با نظر 19 کارشناس خبره در حیطه نیازسنجی آموزشی و برنامهریزی از نظر صوری و محتوایی به تأیید رسید. پایایی پرسشنامه از طریق محاسبه آلفای کرونباخ برای سؤالات مربوط به نیازهای آموزشی تخصصی برابر با 80/9، برای نیازهای عمومی برابر با 88/9 و برای کل پرسشنامه برابر با 82/9 به دست آمد. برای تحلیل دادهها علاوه بر آزمونهای توصیفی از روشهای آمار استنباطی شامل آزمونt تک گروهی و آزمونt مستقل به واسطه نرمافزار آماریSPSS نسخه 22 استفاده شد.
یافتهها
بررسی میزان و توزیع متغیرهای دموگرافیک پژوهش نشان داد که؛ 11 درصد از پاسخ دهندگان در رده سنی 25-22 سال، 22 درصد در رده سنی 99-25 سال، 25 درصد در رده سنی 95-99 سال و 12 درصد نیز در رده سنی 95 سال به بالا قرار داشتهاند. 80 درصد از پاسخ دهندگان را زن و 11 درصد آنان را مرد تشکیل داده است. 09 درصد از پاسخ دهندگان دارای مدرک کارشناسی و 7 درصد آنان دارای مدرککارشناسی ارشد بودهاند. همچنین؛ 29 درصد از پاسخ دهندگانپژوهش دارای سابقه خدمت 19-5 سال، 12 درصد داری سابقه خدمت15-19 سال، 20 درصد دارای سابقه خدمت 29-15 سال و 2 درصدنیز دارای سابقه خدمت 25-29 سال بودهاند.
سطح معنیداری میزان t میانگین آزمودنیها میانگین متوسط دورههای عمومی
9/991 5/91 9/20 9 جستجو در اینترنت
9/991 9/81 9 مهارت ارتباط مؤثر )حل تعارض( )تفکر خلاق(
9/991

9/20 9 گزارشنویسی در پرستاری
9/991 9/90 9 دورهICDL مهارتهای هفتگانه کامپیوتر
9/991

9/91 9 اصول مدیریت پرستاری
9/991 9/91 9 آموزش زبان انگلیسی
9/991

9/17 9 دوره نگارش و مقالهنویسی
9/198

9/19 9 اصول برنامهریزی استراتژیک
9/991 9/92 9 آموزش مهارت ارتباط کلامی و غیرکلامی
9/111

2/09 9 مدیریت شکایات
9/991 9/55 9 دوره مکاتبات اداری
9/999

2/05 9 آشنایی با دستورالعملها و قوانین بیمه
9/915 9/12 9 آشنایی با قوانین حقوقی و خطاهای پرستاری
9/991

2/70 9 بهرهوری نیروی انسانی
9/917 9/11 9 مدیریت آموزشی
9/998

9/15 9 دوره خلاقیت و حل مسأله
9/995 9/11 9 مدیریت بحران
9/991

9/21 9 مهارتهای زندگی )خودآگاهی حل مسأله مقابله با خشم(
9/991 9/29 9 روشهای برقراری ارتباط موفق
9/991 15/98 9/82 9 استانداردسازی و اندازهگیری کیفیت خدمات
با توجه به جدول 1 و با تاکید بر میزان مقادیرt بهدست آمده، میتوان مطرح نمود که تفاوت معنیداری در سطح 91/9α = بین میانگین متوسط با میانگینهای آزمودنیها در مؤلفههای «جستجو در اینترنت»، «مهارت ارتباط مؤثر )حل تعارض()تفکر خلاق(»، «گزارش نویسی در پرستاری»، «دورهICDL مهارتهای هفت گانه کامپیوتر»، «اصول مدیریت پرستاری»، «آموزش زبان انگلیسی»، «دوره نگارش و مقاله نویسی»، «آموزش مهارت ارتباط کلامی و غیرکلامی»، «دوره مکاتبات اداری»، «آشنایی با قوانین حقوق و خطاهای پرستاری»، «بهره وری نیروی انسانی»، «مدیریت آموزشی»، «دوره خلاقیت و حل مسأله»، «مدیریت بحران»، «مهارتهای زندگی )خودآگاهی حل مسأله مقابله با خشم(»، «روشهای برقراری ارتباط موفق» و «استانداردسازی و اندازه گیری کیفیت خدمات» وجود دارد. بنابراین، با توجه به اینکه در این مؤلفهها، میانگین تجربی بالاتر از میانگین نظری میباشد، از دیدگاه جدول 1: دیدگاه پرستاران نسبت به «دورههای عمومی«


پاسخ دهید