به نام خداوند جان و خردمجله آموزش پرستاری
فصلنامه علمی – پژوهشی انجمن علمی پرستاری ایران
دوره چهارم – شماره 4 )پیاپی 14( – زمستان 1394
صاحب امتیاز: انجمن علمی پرستاری ایران
مدیر مسؤول: دکتر فاطمه الحانی
سردبیر: دکتر فاطمه الحانی
معاون سردبیر: دکتر آذر طل
شماره پروانه انتشار: 94/4823 مورخ 20/2/91
شماره بینالمللی منبع: 3812-2322
شماره بینالمللی نشریه الکترونیکی: 8244-2232 e-ISSN
شورای نویسندگان )به ترتیب حروف الفبا:(
دکتر محمد اسماعیل پور بندبني، استادیار دانشکده پرستاري و پیراپزشکي گیلان
دکتر فاطمه الحاني، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر منیر انوشه، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر زهره پارسا یکتا، استاد دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر حمید پیروي، دانشیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي ایران
دکتر محمدعلي چراغي، دانشیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر محمدعلي حسیني، دانشیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر سیده فاطمه حق دوست اسکویي، استاد دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي ایران
دکتر محمدرضا حیدري، استادیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر ناهید دهقان نیري، استاد دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دکتر ناهید رژه، دانشیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر سادات سیدباقر مداح، استادیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر نعیمه سیدفاطمي، دانشیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي ایران
دکتر آذر طل، دکتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر عباس عبادي، دانشیار دانشکده پرستاري دانشگاه علوم پزشکي بقیه الله
دکتر عباس عباس زاده، استاد دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي شهید بهشتي
دکتر شهرزاد غیاثوندیان، استادیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر علي فخرموحدي، استادیار دانشکده پرستاري و پیراپزشکي سمنان
دکتر مسعود فلاحي خشکناب، دانشیار دانشگاه علوم بهزیستي و توانبخشي
دکتر انوشیروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زیستي دانشگاه تربیت مدرس
دکتر عیسي محمدي، دانشیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر ندا مهرداد، استادیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي ایران
دکتر حسن ناوي پور، استادیار گروه پرستاري دانشگاه تربیت مدرس
دکتر علیرضا نیکبخت نصرآبادي، استاد دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر مجتبي ویس مرادي، استادیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي تهران
دکتر مجیده هروي، استادیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایي، دانشیار دانشکده پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشکي شهید بهشتي
ویراستار انگلیسي: علیرضا قریب
ویراستار فارسي: دکتر فاطمه الحانی
حروفچیني و صفحه آرایي: اكرم پورولی
طراح جلد: اكرم پورولی
ناشر: انجمن علمي پرستاري ایران
نشاني: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاري و مامایي تهران
-103353-8368256

كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 14195/398 ، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir
مدل ساختاری ارتباط سرمایه اجتماعی با فرهنگ سازمانی بر اساس دیدگاه پرستاران
مصطفی كاظمی1، *حامد ابراهیم خانی2
دانشیار گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت گرایش تحقیق در عملیات، دانشگاه فردوسی مشهد، پردیس بین الملل، مشهد، ایران )نویسنده مسؤول(
Hamed.ebrahimkhani@yahoo.com :پست الکترونیکی

نشریه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 4 زمستان 1394 40-51
چکيده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: با توجه به نقش فرهنگ سازمانی در افزایش كیفیت مراقبت های درمانی، توجه به متغیرهای تأثیرگذار بر آن اهمیت فوق العاده ای دارد. در این بین سرمایه اجتماعی یکی از متغیرهایی است كه بر فرهنگ سازمانی تأثیرگذار بوده و كنشهاي معین افراد را در درون ساختار تسهیل مي كند؛ بر همین اساس نیز هدف این مقاله بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازماني از دیدگاه پرستاران می باشد .
-90653-1161488

روش: این تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی ميباشد. نمونه پژوهش شامل 200 نفر از پرستاران شاغل در بخش های مختلف بیمارستانهای شهر زنجان می باشد. به منظور نمونه گیری از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای نسبی استفاده شده است. معیارهای ورود داشتن مدرک كارشناسی و بالاتر و اشتغال به كار 6 ماه و بیشتر بوده است. براي گردآوري دادهها جهت آزمون فرضی ههاي تحقیق از پرسش نامه فرهنگ سازمانی و پرسشنامه سرمایه اجتماعی استفاده گردیده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها نیز از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری در نرم افزارهای spss و لیزرل استفاده شده است.
یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد سرمایه اجتماعي با ضریب استاندارد شده 76/0 و مقدار t 36/11 با فرهنگ سازماني ارتباط مستقیم دارد. همچنین سرمایه اجتماعی با ضریب 0/585 با فرهنگ تداوم، با ضریب 0/463 با فرهنگ رسالتی، با ضریب 0/789 با فرهنگ مشاركتی و با ضریب 0/567 با فرهنگ سازگاری ارتباط مستقیمی دارد. همچنین مقدار RMSE برابر 300/0، GFI برابر 92/0 و نسبتبه درجه آزادی كمتر از 1 نشان دهنده برازش خوب مدل می باشد .
نتیجه گیری: با توجه به ارتباط سرمایه اجتماعی و فرهنگ سازمانی در بین پرستاران، مدیران پرستاری می توانند با ارتقا یکی از این متغیرها و به خصوص سرمایه اجتماعی باعث تقویت سایر متغیرها شوند. در این زمینه ایجاد تیم های كاری، تفویض بیشتر اختیار به پرستاران و ارتباط مناسب تر با پرستاران می تواند باعث رشد سرمایه اجتماعی و فرهنگ سازمانی شود .
كلید واژه ها: سرمایه اجتماعی، فرهنگ سازمانی، پرستار.
تاریخ دریافت: 41/3/4931 تاریخ پذیرش: 6/4/1394
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

فرهنگ حاكم بر سازمان، شکل دهنده شخصیت سازماني است و بدین وسیله مي توان سازمانها را برحسب نوع فرهنگ شان شناسایي كرد. بنابراین اگر فرهنگ منسجم و متناسب با اهداف و مأموریت هاي سازماني در سازمان حاكم باشد، كارآیي و اثربخشي آن سازمان به طرزمطلوبي افزایش مي یابد) 1(. كاركنان سازمان داراي انواع گوناگوني از زمینه هاي اخلاقي، میراث هاي فرهنگي و شخصیتی مي باشند كه توسط میزان متفاوتي از تجارب شکل گرفته اند. وقتي كاركنان با زمینه هاي متفاوت در یك محیط كاري گرد یکدیگر جمع شوند، این عوامل خود را در انواع نامحدودي از شیوه ها آشکار مي سازند. با گذشت زمان مجموعه اي از هنجارهاي برتر پدیدار خواهند شد؛ این هنجارها مسیري را در سازمان هدایت خواهند كرد كه در آن كارها و فعالیت هاي سازماني انجام مي شوند؛ این پدیده موجب بروز و رشد مفهوم فرهنگ سازماني مي شود) 2(.
فرهنگ از مهمترین مفاهیم در علوم رفتاري است. فرهنگ واژه اي است كه علماي علم اجتماع و پژوهش گران مختلف آن را در بسیاري از علوم به كار مي برند. به عقیده هافستد فرهنگ عبارتست از: اندیشه مشترک اعضاي یك گروه یا طبقه كه آنها را از دیگر گروه ها، مجزا مي كند) 3(. فرهنگ سازماني یك چارچوب شناختي است كه در برگیرنده گرایشها، ارزشها، هنجارهاي رفتاري و انتظاراتمي باشد) 4(.
دن دنیسون براساس محیط رقابتي و میزان توجه سازمان به امور داخلي یا خارجي، چهارنوع فرهنگ را مشخص مي نماید كه عبارتند از فرهنگ سازگاري، فرهنگ رسالتي ، فرهنگ مشاركتي و فرهنگ تداوم ؛ از ویژگیهاي فرهنگ سازگاري این است كه از مجراي انعطاف پذیري و از نظر استراتژیك به محیط خارجي توجه شده و كوشش مي شود تا نیازهاي مشتریان تأمین گردد. در این نوع فرهنگ هنجارها و باورهایي مورد تأیید قرار مي گیرند یا تقویت مي شوند كه بتوان بدان وسیله علائم موجود را در محیط شناسایي و تفسیر نمود و براساس آن واكنش نشان داد و رفتاري مناسب را در پیش گرفت. در فرهنگ رسالتي سازمان مي كوشد تا نیازهاي محیط خارجي را تأمین نماید ولي الزامي در خود نمي بیند كه به سرعت دستخوش تغییرات قرار گیرد. در فرهنگ رسالتي به دیدگاه هاي مشترک توجه زیادي مي شود. این دیدگاه نوع فعالیت اعضاي سازمان را تعیین مي كند. در فرهنگ مشاركتي از اعضاي سازمانخواسته مي شود كه در امور مشاركت نمایند تا سازمان بتواند از عهدهانتظارات عوامل محیطي در حال تغییر بر آید؛ در این نوع فرهنگبه نیازهاي كاركنان توجه مي شود. فرهنگ تداوم به امور داخليسازمان توجه مي كند و براي محیطي مناسب است كه از ثبات نسبي برخوردار باشد؛ در چنین سازماني فرهنگي حاكم است كه براي انجام كارها از روشي مشخص و با ثبات استفاده شود) 5(.
از طرفی فرهنگ یك سازمان از تعاملات اجتماعی بین افراد تأثیر می پذیرد؛ به طوری كه هر چه ذخیره سرمایه اجتماعی در یك سازمان بالا باشد نیاز به تدوین قوانین و مقررات و ایجاد نهادهاي اجرایي و نظارتي در سازمان كاهش می یابد. از طرفی فرهنگ سازمانی به عنوان یك كنترل كننده سرمایه اجتماعی جهت تقویت رفتارهای مشخص و ارزش های غالب عمل می كند) 6(. به عبارت بهتر رابطه علت و معلولی بین فرهنگ و سرمایه اجتماعی رابطه ای دوسویه بوده ولی به نظر می رسد نقش تأثیرگذاری سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازمانی قابل تأمل تر باشد. تا جایی كه “كلمن” سازمان اجتماعي را پدید آورنده سرمایه اجتماعي در نظر ميگیرد ،وي معتقد است كه سرمایه اجتماعي با كاركردش تعریف ميشود، به زعم وي سرمایه اجتماعي شيء واحدي نیست بلکه انواع چیزهاي گوناگوني است كه دو ویژگي مشترک دارند؛ همه آنها جنبهاي از ساخت اجتماعي هستند و كنش هاي معین افراد را در درون ساختار تسهیل مي كنند) 7(.
Putnam سرمایه اجتماعي را به عنوان اعتماد، هنجارها و شبکه هاي پیوند تعریف مي نماید كه همکاري كنش گران را براي نیل به سود متقابل تسهیل مي نماید؛ نتیجه این همکاري انواع متفاوتي از كنشهاي جمعي است) 8(. سرمایه اجتماعي مانند شکلهاي دیگر سرمایه مولد است و دستیابي به هدفهاي معین را كه در نبود آن دست یافتني نخواهد بود، امکان پذیر مي سازد) 9(. Cohen and Prusak 10)(، سرمایه اجتماعي را به عنوان «موجودي كه روابط فعال میان افراد، اعتماد، شناخت متقابل، ارزشها و رفتارهاي مشترک كه اعضاي شبک هها و اجتماعات انساني را به هم پیوند ميدهد و همکاري را امک انپذیر ميسازد» تعریف ميكنند. آنان به سرمایه اجتماعي به عنوان كانوني براي حفظ و توسعه سازماني مينگرند. از نظر آنان سرمایه اجتماعي بازده اقتصادي پدید ميآورد و بدون سرمایه اجتماعي سازمانها نميتوانند به آساني كار كنند) 11(. صاحبنظران معتقدند كه افزایش سرمایه اجتماعی باعث افزایش عملکرد سازمانی پرستاران می گردد) 12(. سرمایه اجتماعی در سازمان باعث شکل گیری روابط كاری می شود كه بر اساس آن همکاری واقدامات تسهیل كننده در سازمان را افزایش می دهد) 31(.
پژوهشگران، مطالعات مختلفی را پیرامون دو مقوله فرهنگ سازمانی و سرمایه اجتماعی در بین پرستاران انجامداده اند .vanBeek and Gerritsen 14)( نشان داده اند
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بین فرهنگ سازمانی و كیفیت مراقبت های پرستاری ارتباط وجود دارد. ال كلوب و همکاران) 15( نیز در تحقیق خود به این نتیجه رسیده اند كه بین فرایند یادگیری پرستاران و عملکرد آنها با فرهنگ سازمانی ارتباط معنی داری وجود دارد .Kantek et al 16)( نیز در پژوهشی در بین دانشجویان پرستاری نشان داده اند كه بین رضایت و و درک دانشجویان پرستاری از فرهنگ رابطه وجود دارد. احمدیان و همکاران) 17( نیز در تحقیق خود نشان داده اند كه بین فرهنگ سازمانی و كیفیت ارائه خدمات توسط پرستاران رابطه وجود دارد .نتایج تحقیق جعفر جلال و همکاران) 18( نیز نشان می دهد كه بین عملکرد پرستاران در زمینه ایمنی و درک از فرهنگ سازمانی ارتباط مثبت و معنی داری وجود دارد .Ommen et al 19)( در تحقیقی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و رضایت شغلی را مورد تآیید قرار داده اند. تیلور)20( در مطالعه ای به بررسی سرمایه اجتماعی و تجارب دانشجویان پرستاری پرداخته و آن را عامل همکاری و همفکری در بین دانشجویان پرستاری قلمداد كرده است. رویال) 21( به بررسی و ارزیابی سرمایه انسانی، اجتماعی و سرمایه فرهنگی در بین پرستاران اقدام كرده است .
با توجه به اینکه در بین پرسنل بهداشتی، پرستاران یکی از مهمترین اركان بیمارستانها محسوب می شوند. پرستاران سر پنجه های تیم مراقبت بهداشتی درمانی بوده و می توانند باعث ارتقا كیفیت مراقبت بهداشتی و درمانی گردند. هرگونه عاملی كه بر روند كاری آنها تأثیرگذار باشد می تواند تأثیرات زیادی بر كارآیی و كیفیت عملکرد بیمارستان بگذارد. امروزه بر خلاف دیدگاه سنتي كه تنها فرد ارایه كننده مراقبت را مسؤول وقوع خطاها تلقي مي كرد، پژوهشگران بر این باورند كه عوامل مربوط به ویژگیهاي سازماني، نظیر فرهنگ سازماني،سرمایه اجتماعی، سبکهاي رهبري، سیستمهاي ارتباطي ،میزان مشاركت بیماران و خانواده ها و شیوه هاي مدیریت منابع انساني نقش اساسي را در ایمني بیماران دارند كه از میان آنها فرهنگ سازماني و سرمایه اجتماعی بیشترین اهمیت را دارا است. چرا كه زماني ساختار فرهنگ سازماني مطلوب قلمداد مي شود كه روابط بین كاركنان مطلوب باشد و سرمایه اجتماعی تسهیل كننده روابط مطلوب بین كاركنان است. بدیهي است كه بین توانایي برقراري روابط بین فردي) 22( انسجام كاركنان درمحیط مراقبتي) 23( و كیفیت مراقبتهاي پرستاري ارایه شده نیز ارتباط انکارناپذیري وجود دارد) 24(. بر اساس نظر Edwards et al 25)( در سازمانهایدرمانی با فرهنگ قوی كیفیت مراقبت بالا است، و این از ویژگیهایفرهنگ سازماني مطلوب و قوي است كه الگوهاي ارتباطي مناسبرا شکل می دهد) 26(. اگرچه پرستاران به عنوان بزرگترین گروهمراقبتي وظیفه پاسخگویي به نیازهاي گوناكون و در حال تغییر بیماران را به عهده دارند، اما این محیط كاري پرستاران است كه نقش تعیین كننده اي در كیفیت و ایمني مراقبت دارد) 18(. با توجه به اهمیت فرهنگ سازمانی و سرمایه اجتماعی در بین پرستاران و تأثیر این مقوله ها در افزایش كارایی و بهره وری سازمانی، از یك طرف و از طرف دیگر با توجه به اینکه در بررسی های انجام شده،مطالعه ای از این نوع یافت نشده و محققان اعتقاد دارند كه جای خالی توجه به سرمایه اجتماعی بر اساس اثرات مختلفی كه می تواند بر فرهنگ سازمانی داشته باشد به وضوح در مطالعات مربوط به پرستاری دیده می شود. بر همین اساس نیز هدف این مقاله بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازمانی از دیدگاه پرستاران شاغل در بیمارستان های شهر زنجان می باشد. امید است كه یافته های این پژوهش بتواند راهنمایی برای ارتقاء كارایی بیمارستانها و افزایش این دو مقوله در مدیریت پرستاری باشد .
روش مطالعه


پاسخ دهید