آموزش پرستاری دوره 4 شماره 2 )پیاپی12( تابستان 1394، 9-17تأثیر آموزش مبتنی بر شواهد بر تفکرانتقادی دانشجویان پرستاری زابل 1393-1392
مهدیه پودینه مقدم، مریم جهانتیغ حقیقی، حسین شهدادی، سلیمان سراوانی، فهیمه شجاعی شادچکیده

مقدمه: آموزش پرستاری وظیفه آماده سازی دانش آموختگان با کفایتی را بر عهده دارد که بتوانند در محیط در حال تغییر جامعه و بالین ،نیازهای مددجویان را تشخیص داده و در پرتو استفاده از بهترین شواهد علمی، مناسب ترین مراقبتها را ارائه دهند؛ لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر شواهد بر تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری انجام شده است.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: این پژوهش به صورت نیمه تجربی؛ قبل و بعد از مداخله بر روی تمامی 43 دانشجوی کارشناسی پرستاری سال سوم و چهارم دانشگاه علوم پزشکی زابل که به صورت سرشماری انتخاب شده بودند در سال 1392-1393 انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه 43 سؤالی تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب بود. برنامه آموزشی پرستاری مبتنی بر شواهد در قالب دو کارگاه برای افراد اجرا شد؛ پس از گذشت 45 روز پرسشنامه تفکر انتقادی مجدداً تکمیل شد و اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 17 و آمار توصیفی و آمار استنباطی در سطح معنی داری) 05/0P≤ ( تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین نمره کل تفکر انتقادی دانشجویان قبل از مداخله از 82/3±30/10 به25/3±04/12 بعد از مداخله ارتقاء پیدا کرده بود که براساس نتایج آزمون آماری t-paired معنی دار بود) 100/0=P(. بررسی مؤلفه های تفکر انتقادی به طور جداگانه نشان داد که نمره مؤلفه های ارزشیابی، تجزیه و تحلیل، استنباط و استدلال قیاسی بعد از مداخله افزایش داشته است که تنها در مؤلفه ارزشیابی )300/0=P( و استدلا ل قیاسی) 100/0=P( معنی دار بوده است .
نتیجه گیری: با توجه به نتایج این مطالعه به کارگیری روش مبتنی بر شواهد در آموزش پرستاری می تواند منجر به توسعه مهارت های تفکر انتقادی شود. از آنجاییکه در روش مبتنی بر شواهد یادگیرنده نقش فعالی در یادگیری خود دارد بنابراین منجر به ارتقای تفکر در سطوح بالای یادگیری می شود.
کلید واژه ها: آموزش مبتنی بر شواهد، تفکر انتقادی، پرستاری
تاریخ دریافت: 4/7/3931 تاریخ پذیرش: 25/1394/1
مقدمه

آموزش پرستاری وظیفه آماده سازی دانش آموختگان با کفایتی را بر عهده دارد که بتوانند در محیط در حال تغییر جامعه و بالین، نیازهای مددجویان را تشخیص داده و با بهره گیری از بهترین شواهد علمی، مناسب ترین مراقبتها را ارائه دهند) 1(. آماده کردن دانشجویان پرستاری برای بر عهده گرفتن این وظایف بایستی از کلاس های درس دانشکده ها شروع شود. این امر مستلزم توجه سیستم آموزشی به شواهد و مستندات موجود و کاربرد این شواهد در فرایند آموزش است) 2-4(. خاکپور آموزش مبتنی بر شواهد راتلفیق دانش حرفه ای با بهترین شواهد تجربی در تصمیم گیرینحوه ارائه آموزش تعریف کرده است. به اعتقاد او آموزش مبتنی بر شواهد به این معنا است که برنامهریزی، روش و نیز عملیات آموزشی بر مبنای شواهد معتبر و نیز تلفیق آن با تجارب مدرسان
انجام شود) 5(. استیونس و کسیدی) Stevens & Cassidy(پرستاری مبتنی بر شواهد را فرآیندی تعریف کرده اند که در طی آن پرستار با استفاده از شواهد تحقیقات موجود تصمیمات بالینی مناسب را اتخاذ می نماید) 6(. یکی از اهداف رشته پرستاری ایجاد یک پایه علمی برای کار بالینی موجود است و اجرای آن از این طریق مرتفع خواهد شد. با اجرای اصول پرستاری مبتنی بر شواهد می توان شکاف بین تحقیق و کار بالینی را از میان برداشت و از نتایج پژوهش های مختلف به بهترین شیوه در کار بالینی بهره گرفت؛ در ضمن عملکرد مبتنی بر شواهد در اعتلا بخشیدن به ّهویت حرفه ای پرستاران نیز بسیار کارگشا خواهد بود) 7(. در آموزش مبتنی بر شواهد مراحلی مانند تبدیل موقعیت کلینیکی به سؤال دارای ساختار و پاسخ، جست وجوی مطالعات برای تعیین بهترین شواهد به منظور پاسخ دادن به سؤال، ارزشیابی دقیق شواهد از نظر اعتماد علمی و قابل ارائه بودن و به کار بردن نتایج ارزشیابی در عملکرد بالینی مشاهده می شود 9)،8(. تحقیقات پرستاری در زمینه EBN از دهه 1980میلادی با تأکید بر آموزش بالینی آغاز شده است) 10(. یکی از مسائلی که اکثر سیستم های آموزشی با آن درگیر هستند فاصله بین تئوری و عمل است شکاف بین تئوری و عمل در رشته های علوم پزشکی و از جمله پرستاری نیز ملموس است. دانشجویان با وجود گذراندن دروس تئوری زیاد در موقعیت بالین قادر به استفاده از اندوخته های علمی خود نیستند. در حالیکه تفکر انتقادی می تواند این اندوخته های علمی را به حیطه عمل کشانده و به کار گیرد. در واقع این مهارت راهی جهت از بین بردن خلاء و شکاف بین تئوری و عمل است) 11(. بنابراین چالش پیش روی آموزش پرستاری راهکارهای مناسب آموزشی به منظور توسعه مهارتهای تفکر انتقادی دانشجویاناست. تفکر انتقادی برای عملکرد پرستاری مبتنی بر شواهد ضروریاست) 12(. پرستاری مبتنی بر شواهد از مراقبت پرستاری حمایت می کند و توسعه تفکر انتقادی می تواند پرستاران را برای مهارتهای ضروری و عادتهای ذهنی، نگرش و حمایت از پرستاری مبتنی بر شواهد آماده کند) 13(. نتایج تحقیقات مایر) Mayer DA( در سال 2003 نشان داد که مراقبت مبتنی بر شواهد منجر به افزایش مهارتهای تفکر انتقادی می شود) 14(. تفکر انتقادی می تواند به عنوان بخش لاینفک آموزش در هر مقطعی باشد زیرا تفکری است که با تحلیل، ارزشیابی، گزینش و بکارگیری، منجر به بهترین راه حل می شود و این همان چیزی است که نیاز دنیای امروز است) 51(. اهمیت تفکر انتقادی تا آنجایی است که انجمن ملی پرستاری آمریکا آن را به عنوان معیاری اجباری برای دادن مدرک در دانشکده های پرستاری منظور کرده است) 16(. ماریلان در تعریفی از تفکر انتقادی در حرفه پرستاری می نویسد: تفکر انتقادی، یک تفکر منطقی و استدلالی درباره مشکلات پرستاری)تشخیص های پرستاری( دارای بیش از یک راه حل می باشد که سبب اتخاذ تصمیمات مناسب درموقعیت هایی با باور و عملکرد متفاوت می گردد. وی معتقد است که تفکر انتقادی، پرستاران را قادر می سازد که درباره مشکلات مربوط به بیمار به درستی استدلال و قضاوت نمایند) 17(. با وجود اهمیت تفکر انتقادی پژوهشهای مختلف نشاندهنده ضعیف بودن تفکر انتقادی دانشجویان در ایران است. در پژوهش اسلامی) 1382( نتایج نشان دهنده توانایی تفکر انتقادی ضعیف در اکثریت دانشجویان ترم اول و آخر و پرستاران بالینی بود) 18(. اسلامی و معارفی) 1389( با استفاده از آزمون تفکر انتقادی واتسون وگلیزر ضعیف بودن توانایی تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری را نشان دادند) 19(. پژوهش اطهری و همکاران) 1388( نیز نشان دهنده میانگین نمره کل تفکر انتقادی دانشجویان کمتر از 50% نمره کل بود) 20(. در مطالعات کریمی و همکاران) 1389( در سبزوار و جوادی و همکاران) 7831( در گیلان و عضدی) 1389( در بوشهر که از آزمون تفکر انتقادی فرم ب کالیفرنیا استفاده کرده بودند توانایی تفکر انتقادی دانشجویان در حد ضعیف گزارش شد).21،22،23(. فاسیون) Facione( )0991( نیز تأثیر تفکر انتقادی را بر عملکرد مبتنی بر شواهد در بالین مورد بررسی قرار داده و نشان داد که درک پرستاران از عملکرد مبتنی بر شواهد در بالین بسیار پایین است و پرستاران اغلب درک درستی از عملکرد مبتنی بر شواهد ندارند) 42(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نظر بر اینکه مراقبت پرستاری برای بیماران راه حل های منحصر به فرد و خلاقانه را می طلبد و این راه حل ها را نمی توان به وسیله آموزش کلیشه ای به دانشجویان آموخت و با توجه به اینکه هدف اصلی توسعه تفکر انتقادی در آموزش پرستاری، افزایش قدرت تصمیم گیری مستقل است و نظر به استفاده کم از رویکرد مبتنی بر شواهد در مطالعات پرستاری و اهمیت آن، این مطالعه با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر شواهد بر تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری زابل در سال 1393-1392 انجام شد .

روش مطالعه

این پژوهش به صورت نیمه تجربی )قبل و بعد از مداخله( با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر شواهد بر تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری انجام گردید، محیط پژوهش دانشکده پرستاری و مامایی زابل بود و جامعه پژوهش متشکل از 48 نفر از دانشجویان پرستاری سال سوم و چهارم بودند که با داشتن معیارهای ورود و رضایت از شرکت در پژوهش به روش سرشماری در مطالعه وارد شدند که تعداد 5 دانشجو در طی مراحل انجام پژوهش به دلیل عدم تمایل برای ادامه کار از مطالعه حذف شدند و پژوهش بر روی 43 دانشجوی پرستاری سال سوم و چهارم انجام شد. تحصیل در رشته پرستاری در سال سوم و چهارم از معیارهای ورود به مطالعه بود و از معیارهای خروج از مطالعه: عدم رضایت برای شرکت در کارگاه، عدم رضایت برای تکمیل پرسشنامه تفکر انتقادی و نقص در وارد کردن اطلاعات در پرسشنامه تفکر انتقادی را می توان بیان نمود. برای جمع آوری اطلاعات در این مطالعه از پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب استفاده شد. اطلاعات دموگرافیک شامل )سن، جنس، ترم تحصیلی، معدل، محل سکونت، وضعیت بومی و غیر بومی بودن، شغل پدر، شاغل بودن مادر، سطح تحصیلات پدر و مادر( بود و براي ارزیابي مهارت هاي تفکر انتقادي از فرم ب آزمون مهارت هاي تفکر انتقادي کالیفرنیا استفاده شد. این آزمون شامل 34 سؤال چندگزینه اي )بین 4 تا 6 گزینه( با یک پاسخ صحیح بود که به هر پاسخ صحیح یک امتیاز تعلق می گرفت) 25(. این آزمون توسط انجمن فلسفه آمریکا و نظام دانشگاهی کالیفرنیا تدوین شده و با شرکت 405 دانشجوی پرستاری در دانشگاه علوم پزشکی تهران توسط خلیلی و همکاران روایی و پایائی آن محاسبه شده بود. ضریب اعتماد آزمون به روش همبستگی درونی و با استفاده از فرمول شماره 20 کدریچاردسون62/0بود. جهت تعیین اعتبار سازه آزمون مذکور ،پس از انجام تحلیل عامل روشهای همبستگی درونی و تفاوت های گروهی نیز استفاده گردید. تحلیل عاملی به روش مؤلفه های اصلی و چرخش واریماکس بر روی 32 آزمون نشان داد که آزمون از 5 عامل )تحلیل، ارزشیابی، استنباط، استدلال قیاسی و استقرایی( با چرخش 4/25% کل واریانس برخوردار بود) 26(. در ابتدای کار پژوهشگران پس از هماهنگی های لازم جهت اجراء به محیط پژوهش مراجعه کرده و پس از توضیح کار و کسب رضایت افراد شرکت کننده و اطمینان دادن به آنان در خصوص محرمانه ماندن اطلاعات پرسشنامه ها توسط آنان تکمیل گردید و در مرحله دوم برنامه آموزشی به صورت کارگاه پس از گروه بندی ارائه شد. تعداد دو جلسه کارگاه توسط یکی از اعضای هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامایی زابل که در خصوص مبتنی بر شواهد تخصص کافی داشتند تشکیل گردید. توضیحاتی در خصوص: تعاریف پایه و اهمیت به کارگیری پرستاری مبتنی بر شواهد، اهداف اجرای پرستاری مبتنی بر شواهد، آشنایی با مراحل پرستاری مبتنی بر شواهد، آشنایی با شیوه انجام پرستاری مبتنی بر شواهد، رهنمودهای جستجوی شواهد و منابع پرستاری، برنامهریزی و تعیین بهترین شواهد پرستاری و استفاده از نتایج تحقیقات، تصمیمگیری بالینی و مداخلات پرستاری ،ارزشیابی برنامه و گزارش پرستاری، عناصر تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و در نظر گرفتن یک سؤال بالینی PICOT،
PICOT: Population – Patient Problem/(
“Intervention/Comparison/Outcome/Time
مثال هایی از کاربرد مبتنی بر شواهد در پرستاری، مطالبی برای ارتقای تفکر انتقادی و ارتباط آن با پرستاری مبتنی بر شواهد در کارگاه ارائه شد. مدت زمان هر جلسه 60 تا 90 دقیقه بود و در مرحله آخرپس از اتمام 45 روز فاصله زمانی، پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا مجدداً تکمیل شد. داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS ویرایش71 آنالیز شدند. از آمار توصیفی )توزیع فراوانی نسبی، میانگین و انحراف معیار( و آمار استنباطی جهت تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شد. ابتدا توزیع نرمال داده ها توسط آزمون اسمیرنوکولموگرو محاسبه گردید و پس از اطمینان از نرمال بودن توزیع داده ها، مقایسه میانگین نمره تفکر انتقادی قبل و بعد از مداخله و مقایسه تغییرات میانگین برحسب متغیرهای مورد بررسی توسط آزمونهای t زوجی ،t مستقل و آزمون آنالیز واریانس یک طرفه انجام شد. در این مطالعه 05/0P≤ و ضریب اطمینان 95% در نظر گرفته شد.
یافته ها

آماره آزمون t paired بعد از مداخله قبل مداخله میانگین نمره
T df P انحراف معیار ± میانگین انحراف معیار ± میانگین 3.131
0.834
1.094
1.600
3.05
3.66 42
42
42
42
42
42 0.003
0.409
0.280
0.117
0.004
0.001 5.11 ± 1.60
3.18 ± 1.90
3.74 ±1.95
5.83 ± 1.95
5.13 ± 1.76
12.04 ± 3.25 4.04 ± 1.86
2.86 ± 1.08
3.39±1.07
5.25±2.28
4.13 ±1.83
10.30 ± 3.82 حیطه ارزشیابیحیطه تجزیه و تحلیلحیطه استنباط
حیطه استدلال قیاسیحیطه استدلال استقرایینمره کل تفکرانتقادی
جدول 1- مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره تفکر انتقادی کل و حیطه های آن قبل و بعد از مداخله
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در بررسی مشخصات فردی واحدهای پژوهش از 34 دانشجوی مورد مطالعه 26 نفر) 5.06%( را دانشجویان دختر و 17 نفر )5.93%( را دانشجویان پسر تشکیل دادند .20نفر) 5.64%( از واحدهای پژوهش21 سال سن داشتند. کمترین فراوانی یک نفر) 3.2%( مربوط به سنین 23 و 25 سال و میانگین سنی دانشجویان 56/1±44/12 بود .35 نفر) 4.18%( دانشجویان شرکتکننده در مطالعه بومی و 8 نفر )6.81%( غیربومی بودند. محل سکونت بیشتر افراد 24 نفر) 8.55%( خوابگاه بود .26 نفر) 5.06%( از افراد مورد مطالعه را دانشجویان ترم 5 و 17نفر) 5.93%( را دانشجویان ترم 7 تشکیل دادند. بالاترین معدل 18.25 و کمترین معدل13.20 بود. در بین واحدهای مورد پژوهش میانگین کل معدل دانشجویان 1.08±16.04 بود. سطح تحصیلات مادر در مورد 35 نفر) 4.18%( زیر دیپلم بود .37 نفر) 68%( مادران واحدهای مورد پژوهش خانهدار بودند. سطح تحصیلات پدر در 02 نفر) 5.64%( از دانشجویان مورد پژوهش زیر دیپلم بود. شغل پدر در 24 نفر) 8.55%( از واحدهای پژوهش آزاد بود. در بررسی تفکر انتقادی و حیطه های آن طبق نتایج به دست آمده از مطالعه میانگین نمره کل تفکر انتقادی دانشجویان قبل از مداخله 82/3±30/10 بود که بعد از مداخله به 25/3±04/12رسیده بود و بر اساس آزمون آماری) 100/0=t-paired )P معنی دار بود. بررسی حیطه هایتفکر انتقادی به طور جداگانه نشان داد که نمره حیطه های ارزشیابی ،تجزیه و تحلیل، استنباط، استدلال استقرایی و استدلال قیاسی بعد از مداخله افزایش داشت که تنها در حیطه های ارزشیابی)300/0=P( و استدلال استقرایی) 400/0=P( معنی دار بود )جدول شماره 1(. تغییرات میانگین حیطه استدلال قیاسی بر اساس متغیر جنسیت معنیدار بوده) 710/0=P( طوری که تغییرات میانگین نمره تفکرانتقادی در حیطه استدلال قیاسی در دانشجویان پسر) 0.64±46.1( بود که بیشتر از دانشجویان دختر بود ولی سایر حیطههای تفکر انتقادی معنیدار نبوده است. تغییرات حیطههای مختلف تفکر انتقادی نشان داد که حیطه استنباط) 210/0=P(، استدلال قیاسی )300/0=P( و همچنین نمره کل تفکر انتقادی) 010/0=P( دانشجویان برحسب متغیر بومی یا غیربومی بودن طبق نتایج آزمون آماری تی مستقل معنیدار بود که بیشترین تغییرات میانگین در حیطه استنباط) 0.28±2.10( و استدلال قیاسی) 0.08±2.00( مربوط به دانشجویان بومی بود. تغییرات نمره کل تفکر انتقادی دانشجویان برحسب ترم تحصیلی قبل و بعد از مداخله معنیدار بود ) 03/0=P( که بیشترین تغییرات نمره کل تفکر انتقادی مربوط به دانشجویان سال چهارم بود. مطابق نتایج آزمون ANOVA تغییرات حیطه ارزشیابی بر اساس متغیر سطح تحصیلات مادر معنی دار بوده )20/0=P( و نتیجه آزمون Tukey متعاقب آنالیز واریانس یک طرفه نشان داد این سطح معنی داری متعلق به سطح تحصیلات زیر دیپلم با دیپلم با میانگین 1±45/2 و) 04/0=P( بود. طبق یافته های مطالعه هیچکدام از حیطههای تفکر انتقادی بر اساس آزمون تی مستقل و متغیرهای محل سکونت و شاغل بودن مادر معنی دار نبود .آزمون ANOVA تغییرات میانگین نمره تفکر انتقادی دانشجویان با شاخص هایی چون سطح تحصیلات پدر و شغل پدر را در حیطه- های مختلف تفکر انتقادی معنیدار نشان نداد .
3064315179381

بحث
این مطالعه با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر شواهد بر تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری در سال 1392-1393 انجام گردید. یافته های این پژوهش نشان دهنده پائین بودن میانگین نمره کل تفکر انتقادی در دانشجویان پرستاری در قبل از مداخله 3/82)±30/10( بود که این یافته با نتایج مطالعات اطهری و همکاران) 1388(، اسلامی و معارفی) 1389( همخوانی داشت .
مطابق با متون بررسی شده پرورش مهارت تفکر در تقویت یادگیری عمیق و درک کامل موضوعات از اجزای مهم فرآیند آموزش است 19-20)( و روش های سنتی آموزش در پرورش تفکر انتقادی مؤثر نمی باشند و فقط انبوهی از اطلاعات و مفاهیم را به دانشجویان انتقال میدهند) 27(. طبق نتایج به دست آمده از این مطالعه میانگین نمره تفکر انتقادی دانشجویان قبل از برگزاری کارگاه آموزشی مبتنی بر شواهد 82/3±30/10 بود که 45 روز بعد از برگزاری کارگاه به 25/3±04/12 ارتقاء یافته بود)0/001<P(. در این پژوهش کارگاه آموزش مبتنی بر شواهد به شکل مؤثری بر توانایی ارزیابی نقادانهدانشجویان پرستاری تأثیرگذار بوده است که می توان گفت چون ارتقاء مهارتهای تفکر انتقادی عملی است آگاهانه که قابل آموزش و یاد گرفتنی است و تغییر در سطح درک و تجزیه و تحلیل اطلاعات و تغییر در چارچوب فکری امکانپذیر می باشد. برای فراهم آوردن بهترین خدمات برای مددجویان پرستاری باید توانایی به دست آوردن ،ارزیابی و استفاده از بهترین شواهد موجود در مورد هر بیمار خاص و موقعیت بالینی وجود داشته باشد. نتایج حاصله از این پژوهش با مطالعه خلیلی و همکاران) 1381( با عنوان مقایسه دو روش آموزش کلاسیک و مبتنی بر استراتژی های تفکر انتقادی بر یادگیری پایدار دانشجویان پرستاری هم سو می باشد. خلیلی و همکاران نشان دادند دانشجویان در دوره آموزش به روش مبتنی بر شواهد موفق به کسب نمرات بالاتری در آزمون پایان دوره و در آزمون مجدد این دوره در مقایسه با دوره آموزش به روش کلاسیک شده بودند که نشانگر فراگیری بهتر مطالب در این دوره و اثرات مطلوب تر آموزش مبتنی بر شواهد بر یادگیری و یادآوری مطالب یا به عبارت دیگر یادگیری پایدار بود) 28(. پاریاد و همکاران) 2011( در مطالعه ای با عنوان ارتباط تفکر انتقادی و تصمیم گیری بالینی در دانشجویان پرستاری نشان دادند بیشترین میانگین نمرات اخذ شده واحدها به ترتیب در استدلال قیاسی، استدلال استقرایی، ارزیابی، استنباط و تجزیه و تحلیل بود 29)( که این یافته مطالعه آنان با نتایج پژوهش حاضر همخوانی دارد .نتایج مطالعه مکینلی Mckinley و همکاران) 2003( نیزهم سو با مطالعه حاضر است وی در مطالعه خود نشان داد که مراقبت مبتنی بر شواهد بر مهارت تفکر انتقادی تأثیرگذار است) 30(. جلالی نیا و همکاران) 2011( نیز بیان کردند که روش آموزش مبتنی بر شواهد می تواند به عنوان مکمل آموزش برای دانشجویان رشته پرستاری استفاده شود) 31(. تأثیرگذاری آموزش مبتنی بر شواهد همانگونه که در این مطالعه به دست آمد هم سو و هم جهت با نتایج مطالعه مادرشاهیان و همکاران) 2012( میباشد که تأثیر آموزش بالینی به روش مبتنی بر شواهد را بر کیفیت مراقبت از بیماران و رضایت آنان مورد بررسی قرار داده بودند) 32(. نتایج مطالعه جودت و همکاران 1392)( که با هدف تعیین تأثیر برنامه آموزش نقشه مفهومی برتفکر انتقادی و تصمیم گیری بالینی پرستاران بخشهای ویژه نوزادانانجام شده بود هم نشان دهنده افزایش معنی دار تفکر انتقادی و پنج بعد مهارت های شناختی تفکر انتقادی )ارزشیابی، تجزیه و تحلیل ،استنباط، استدلال استقرایی، استدلال قیاسی( به دنبال آموزش و به کارگیری نقشه مفهومی بود) 33( همانگونه که در پژوهش حاضر نیز این افزایش در پنج بعد مهارتهای شناختی تفکر انتقادی به چشممی خورد اما تنها در ابعاد ارزشیابی و استدلال استقرایی معنی دار بودند؛ دلیل عدم معنی داری سایر حیطه های تفکر انتقادی می تواند به این علت باشد که شاید نیاز به مدت زمان بیشتری از آموزش احساس می شود. در این پژوهش بین جنسیت و میانگین نمره کل تفکر انتقادی واحدهای پژوهش تفاوت معنادار مشاهده نشد که از این جهت هم راستا با مطالعه بابامحمدی و خلیلی)1380( و مطالعه ماسوری) 1390( است که آنان نیز عدم وجود ارتباط معنادار را نشان دادند) 35،34( اما در پژوهش حاضر تنها حیطه استدلال قیاسی بر حسب متغیر جنسیت تفاوت معناداری را نشان داد) 0/017P<(. بین میانگین نمره کل تفکر انتقادی و ترم تحصیلی ارتباط معنی دار وجود داشت به طوری که دانشجویان ترم 7 نمره بالاتری نسبت به دانشجویان ترم 5 کسب کرده بودند) 03/0=P( که این یافته مشابه نتیجه مطالعه کرمان ساروی و همکاران) 1390( و همین طور بابامحمدی و همکاران) 1389( بود که ارتباط معنادار بین ترم تحصیلی و نمره تفکر انتقادی را نشان دادند) 37،36(. اما با نتیجه مطالعه اسلامی اکبر و همکاران) 1383( مغایر بود؛ اسلامی اکبر و همکاران معتقد بودند بین میانگین امتیازهای توانایی تفکر انتقادی دانشجویان ترم های اول و آخر تفاوت معنادار وجود نداشت) 18(. در پژوهش حاضر دلیل بالاتر بودن نمرات تفکر انتقادی در دانشجویان پرستاری ترم 7 نسبت به ترم 5 می تواند به این علت باشد که تغییر در سطح درک و تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها عملی بطئی است و نیاز به زمان، آموزش و تجربه در رشته مربوطه دارد که در مورد دانشجویان سال های بالاتر صدق می کند .
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

لازم به ذکر مي باشـد کـه از محـدودیت هـاي پژوهش حاضر مي توان به پیچیده بودن سؤالات پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا از دیدگاه دانشجویان، اختصاص وقت بیشتر جهت تکمیل پرسشنامه، عدم همکاری برخی از دانشجویان که منجر به ریزش پنج نفر از آنان در طی مرحله دوم شد، مراجعات مکرر جهت دریافت پرسشنامه تکمیل شده اشاره نمود که پیشنهاد مي گردد ابزاری جامع جهت سنجش تفکر انتقادی در میان دانشجویان پرستاری با توجه به اصول آموزش مبتنی بر شواهد طراحی گردد و با توجه به اهمیت موضوع و تعداد مطالعات اندک انجام شده در ایـن زمینـه پیشنهاد مي گردد مطالعات بیشتري در دانشجویان به ویـژه دانــشجویان پرســتاري انجــام شــود و در مطالعات آتـي اهمیت پرستاری مبتنی بر شواهد بر یادگیری دانشجویان، رضایت، آگاهی و نگرش و سایر شاخص های آنان مورد توجه محققین قرار گیرد.
نتیجه گیری

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017


پاسخ دهید