آموزش پرستاری دوره 4 شماره 2 )پیاپی12( تابستان 1394، 68-77
بررسی همبستگی اعتیاد به اینترنت با ابعاد شخصیتی هگزاکو در دانشآموزان دبیرستانی
امیر عزیزی، سودابه اسماعیلی، مهدی اسماعیلی، نگین پیداچکیده

مقدمه: با توجه به اینکه ویژگیهای شخصیتی بر نحوه و چگونگی استفاده افراد از اینترنت تأثیر میگذارد؛ هدف پژوهش تعیین همبستگی اعتیاد به اینترنت با ابعاد شخصیتی هگزاکو در دانشآموزان دبیرستانی شهرستان جلفا بود.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی – همبستگی بود که به روش همبستگی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه دانشآموزان شهر جلفا در سال 1392 بود و با روش نمونهگیری خوشهای تعداد 150 نفر انتخاب شدند. جهت جمعآوری اطلاعات از سیاهه شخصیتی هگزاکو”Personality Inventory Hexaco” و آزمون اعتیاد به اینترنت یانگ”Internet Addiction Test” استفاده شد. پایایی درونی پرسشنامه شخصیتی هگزاکو براساس آلفای کرونباخ بین 71/0 تا 81/0 درصد و پایایی پرسشنامه اعتیاد به اینترنت 91/0 درصد برآورد شد. دادهها با استفاده از آزمون های آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار 02 .SPSS v مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: از میان ابعاد شخصیتی تنها بعد برونگرایی، تهییج پذیری و تجریه پذیری با اعتیاد اینترنتی همبستگی دارند. همچنین مشخص شد ابعاد شخصیتی تهییج پذیری و تجربهپذیری پیش بینیکننده خوبی برای اعتیاد اینترنتی میباشند و حدود 63 درصد واریانس مربوط به اعتیاد به اینترنت را تبیین میکنند؛ به طوری که ابعاد تهییج پذیری با بتای 40/0 و تجربه پذیری با بتای 27/0- در پیشبینی نتایج مؤثر هستند.
نتیجهگیری: با توجه به اینکه اعتیاد به اینترنت از طریق ابعاد شخصیتی قابل پیشبینی است؛ لذا نتایج این پژوهش نکات مهمی در زمینه آموزش دانشآموزان مبتلا به اعتیاد به اینترنت و مداخلات درمانی برای کنترل بدکارکردی روانشناختی آنها به همراه دارد.
کلید واژهها: اعتیاد، اینترنت، هگزاکو
تاریخ دریافت: 26/1393/4 تاریخ پذیرش: 9/1394/1
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

در سالهای اخیر اینترنت به مهمترین ابزار علمی و تفریحی نوجوانان و بزرگسالان سراسر جهان بدل شده است. اینترنت مسیری سریع و آسان برای جستجوی اطلاعات و برقراری ارتباط با دیگران فراهم آورده و به دلیل ماهیت چند رسانهای و تعاملی خود، بخش بزرگی از زندگی انسان امروزی را تحت تأثیر قرار داده است؛ اما آنچه که سر منشأ بروز تأثیرات منفی اینترنت بر کارکرد زندگی روزانه ،ارتباطات خانوادگی و سلامت هیجانی افراد گشته است، فقدان کنترل افراد بر استفاده از این فناوری نوظهور و استفاده بیمارگونه از آن است 2)،1(. این پدیده تحت عنوان اعتیاد به اینترنت) 3( توصیف شده و به عنوان یکی از اشکال اعتیادهای رفتاری در نظر گرفته شده است) 4(.
در حقیقت، اعتیاد به اینترنت مفهومی است که از سال 5991 مطرح شد و به تدریج انواع مختلف این اعتیاد مانند اعتیاد به چت ،قمار آنلاین، اعتیاد به اتاقهای گپ و هرزه نگاری را شامل گردید که میتواند زمینه تخریب روابط، احساسات و در نهایت روح و روان افراد را فراهم نماید) 5(. اعتیاد اینترنتی یک اختلال جسمی و روانی است که نشانه های تحمل، جدا شدن، اختلالات عاطفی و اختلال در روابط اجتماعی را در بر میگیرد) 6(.
انجمن روانپزشکی آمریکا اعتیاد به اینترنت را یک الگوی استفاده از اینترنت که موجب اختلال عملکردی شده و با حالات ناخوشایند درونی در طول یک دوره دو ماهه همراه باشد تعریف کرده است و برای تشخیص آن هفت ملاک ارائه کرده است )حداقل سه معیار در طول دو ماه:( 1- علایم تحمل یا کاهش لذت حاصل در نتیجه استفاده مکرر از اینترنت؛ 2- علایم ترک در نتیجه قطع )کاهش( استفاده زیاد و طولانی از اینترنت؛ 3- زمان استفاده از اینترنت بیش از آنچه که فرد در ابتدا قصد دارد به طول انجامد؛ 4- تمایل مداوم برای کنترل استفاده از اینترنت؛ 5- صرف وقت قابل توجه برای امور مرتبط با اینترنت؛ 6- کاهش فعالیتهای اجتماعی ،شغلی و تفریحی در اثر استفاده از اینترنت؛ 7- تداوم استفاده با وجود آگاهی از آثار منفی آن) 7(.
به نظر میرسد که یکی از عواملی که میتواند در وابستگی به اینترنت نقش داشته باشد ویژگیهای شخصیتی باشند. ویژگیهای شخصیتی، صفات پایداری هستند که از موقعیتی به موقعیت دیگر چندان تغییر نمیکنند. آنها گرایشهای باثبات و بادوام پاسخ دهی به شیوه یکسان به محرکهای مختلف میباشند و میتوانند ، پیش بینیکننده رفتار فرد در موقعیتهای مختلف باشند. این ویژگیها میتوانند فرد را در برابر برخی اختلالات آسیبپذیر سازند) 8(.
پس از چندین دهه پژوهش، روانشناسان شخصیت در حالنزدیک شدن به یک وفاق عمومی در مورد ویژگیهای شخصیتی انسان میباشند: نظریه شخصیتی هگزاکو. این نظریه امروزه یکی از جامعترین نظریات و مکمل نظریه پنج عاملی شخصیت در عرصه مطالعه شخصیت میباشد که متشکل از شش عامل بزرگ شخصیتی تواضع، تهییجپذیری، برونگرایی، سازگار بودن، باوجدان بودن و گشودگی به تجربه است) 9(.
مطالعات متعدد در خصوص ارتباط بین شخصیتهای کاربران و اعتیاد به اینترنت حاکی از آناند که اکثر معتادان به اینترنت دارای ویژگیهایی همچون کمرویی، تکانشیبودن، تنهایی، اضطراب ،افسردگی، صفات رواننژندی )اضطراب، خشم و کینه، خلق افسرده، شرم، تکانشیبودن، آسیبپذیری در برابر تنش(، خشونت و پرخاشگری، سبک شخصیتی درونگرایی، احترام به خود پایین ،احساسات ناپایدار و خیالپردازی، دنبال تازگی بودن، اجتناب از آسیب وکاهش وابستگی به پاداش، برونگرایی و بازبودن میباشد) 3(.
به لحاظ نظری بین عامل برونگرایی و گشودگی به تجربه و روانرنجورخویی و استفاده مفرط از اینترنت ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد؛ در حالی که بین سازههای نظری برونگرایی و باوجدان بودن از یک طرف و اعتیاد اینترنی از طرف دیگر، تباین و تضاد دیده میشود) 10(. به عنوان مثال مطالعه Landers و Bury نشان داد، افرادی که در بعد برونگرایی و با وجدان بودن نمره بالایی بدست میآورند، ممکن است گرایش کمتری به استفاده از اینترنت داشته باشند) 11(. در خصوص ویژگی توافقپذیری، پژوهشها حاکی از آن است افرادی که در بعد توافق نمره بالایی بدست میآورند، اغلب به عنوان همراهان بسیار خوب و آسان در نظر گرفته میشوند. برخی مواقع با فرض ماهیت خصومتآمیز اینترنت، ممکن است آن را برای این افراد بسیار جذاب سازد و ایجاد دوستی اینترنتی را برای آنها تسهیل نماید) 12(. همچنین Wickert و همکاران خاطر نشان ساختند افرادی که از برونگرایی بالایی برخوردارند تمایل دارند اجتماعیتر باشند و به سرعت جذب تحریکات محیطی میشوند .این تمایل ممکن است فرد برونگرا را تحت تأثیر قرار دهد تا برای جستجوی مطالب جدید و هیجانبرانگیز به اینترنت برود. در همان مطالعه، یک رابطه منفی بین برونگرایی و فعالیتهای اینترنتی اجتماعی سنتی یافت گردید )برای مثال، ملاقات در اتاقهای گفتگو و شرکت در گروههای بحث(. در نهایت ثابت شده است که افرادی که دارای روانرنجورخویی بالایی میباشند، سطوح پایینتری از کاربرد اینترنت را گزارش میکنند. این یافتهها بیانگر آن است که برخی از مشخصههای شخصیتی ممکن است پیش بینیکننده کاربرد اینترنتی باشد) 21(.
دانشآموزان از حساسترین قشرهای اجتماع هستند و بسیاری از آنها مدیران و برنامهریزان آینده خواهند بود و سلامت روانی جامعه به سلامت روانی آنان بستگی دارد. با پیشرفت صنعت و فناوری جدید و مشکلات مربوط به آن، اختلالات و بیماریهای روانی همانند اعتیاد به اینترنت، افزایش چشمگیری دارد و از آنجا که سلامت روانی قشر دانشآموزان اهمیت فراوانی دارد؛ به همین دلیل این مطالعه به منظور شناخت مشکلات ابعاد شخصیتی مرتبط با اعتیاد اینترنتی انجام میگیرد تا با استفاده از نتایج آن بتوان ضمن ارائه خدمات بهداشت روانی موجبات ارتقاء سطح بهداشت روانی دانشآموزان را فراهم نموده و از عوارض و پیامدهای افت تحصیلی و هدر رفتن نیروی انسانی و اقتصادی قشر جوان و فعال جامعه جلوگیری کرد .همچنین با توجه به ویژگیهای شخصیتی افراد میتوان با اقدام به پیشگیری و مداخله در خصوص اعتیاد به اینترنت از مشکلات وارد شده به فرد و اجتماع جلوگیری کرد؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف تعیین همبستگی اعتیاد به اینترنت با ابعاد شخصیتی هگزاکو در دانشآموزان دبیرستانی شهرستان جلفا انجام گرفت.
روش مطالعه

پژوهش حاضر از نوع توصیفی– همبستگی بود که به روش همبستگی انجام شد. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل کلیه دانشآموزان مشغول به تحصیل در سال 1392 در مدارس دولتی استان آذربایجان غربی شهرستان جلفا میباشد که از این جامعه تعداد 150 دانشآموز) 75 نفر دختر و 75 نفر پسر( به عنوان گروه نمونه از بین رشتههای مختلف تحصیلی و با روش نمونهگیری خوشهای و براساس فرمول کوکران انتخاب شدند.

N: دانش آموزان 3 دبیرستان دولتی شامل تقریباً 300 نفر
T: درصد خطای معیار ضریب اطمینان قابل قبول
😛 نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین
p-1( :q(d: درجه اطمینانی
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

شیوه اجرا به این شکل بود که از میان کلیه مدارس استان ،ابتدا مدارس امام علی، الزهراء و الوند و سپس از میان رشتههای مختلف، رشتههای انسانی، ریاضی و تجربی با روش نمونهگیری خوشهای انتخاب و پرسشنامهها از طریق همکاران آموزش دیده در اختیار دانشآموزان که براساس نمونهگیری مشخص شده بودند قرار گرفت و پس از تکمیل نهایی، پرسشنامهها در همان روز جمعآوری گردید. معیارهای ورود و خروج مطالعه عبارت بودند از: نداشتن اختلال جدی پزشکی و روانپزشکی و میل و رغبت شرکت کنندگان برای شرکت در پژوهش. همچنین تحصیل در دبیرستانهای دولتی به عنوان خصوصیت مرکزی جمع آوری دادهها درنظر گرفته شد. اگر فردی واجد شرایط نبود، از نمونه حذف شده و فرد دیگری جایگزین وی میشد؛ به طوری که از میان تعداد 168 نفر که وارد پژوهش شده بودند، عدم موافقت آزمودنیها برای شرکت در پژوهش باعث شد که 18 نفر از آزمودنیها کنار گذاشته شود. در ادامه از آزمودنیها خواسته شد که در یک جلسه توجیهی شرکت کنند. در این جلسه با تشریح اهداف پژوهش سعی شد که انگیزه و موافقت لازم مراجعان برای شرکت در پژوهش جلب شود. بعد از کسب رضایت آگاهانه به سؤالات آنها در زمینه مرتبط با پژوهش طی یک جلسه پاسخ داده شد. فرم موافقت برای همکاری در پژوهش توسط مراجعان تکمیل شد و پژوهشگران به مراجعان این اطمینان را دادند که نتایج پرسشنامهها محرمانه خواهد بود. همچنین لازم به ذکر است که قبل از ورود شرکت کنندکان از کلیه آنها رضایتنامه اخلاقی اخذ گردید .همچنین نرمال بودن مشاهدات با آزمون کالموگراف-اسمیرنوف بررسی گردید. ضمن اینکه در این پژوهش مشاهده گمشده وجود نداشت. ابزار گردآوری دادهها در این پژوهش شامل دو بخش بود: سیاهه شخصیتی هگزاکو و آزمون اعتیاد به اینترنت. سیاهه شخصیتی هگزاکو) Personality Inventory Hexaco( دارای صد سؤال است و شش بعد وسیع )صداقت–تواضع، تهییجپذیری ، برونگرایی، سازگار بودن، با وجدان بودن و گشودگی به تجربه( را شامل میشود) 9(. نمرهگذاری این سیاهه به صورت لیکرت میباشد؛ به این صورت که دامنه نمرات بین 1 الی 5 است. نمره 1 به “کاملاً مخالفم” نمره 2 به “مخالفم”، نمره 3 به ” نه مخالفم و نه موافقم”، نمره 4 به “موافقم” و نمره 5 به “کاملاً موافقم” اختصاص مییابد .آلفای کرونباخ برای ابعاد شش عاملی در دامنه 87/0 تا 94/0 درصد و برای رویهها از 71/0 تا 92/0 درصد در نوسان بوده است) 31(. در مطالعه Lee و Ashton، آلفای کرونباخ برای تواضع–فروتنی 0/92)(، تهییجپذیری) 90/0(، برونگرایی) 92/0(، سازگاری) 98/0(، باوجدان بودن) 89/0( و گشودگی) 90/0( به دست آمد) 9(. در اعتبارسنجی ایرانی این سیاهه آلفای کرونباخ این ابزار را بین 17/0 تا 81/0 گزارش کردهاند) 14(. در پژوهش حاضر پایایی درونی این سیاهه براساس آلفای کرونباخ 80/0 درصد برآورد شد. روایی آزمون با نظر 8 تن از اساتید دانشگاه روانشناسی و علوم تربیتی تبریز مورد تأیید قرار گرفت. برای ارزیابی اعتیاد به اینترنت از آزمون اعتیاد به اینترنت) Internet Addiction Test( استفاده گردید که حاوی 20 سؤال است و بر روی مقیاس 1 تا 5 درجهای لیکرت نمرهگذاری میشود. در این آزمون، اگر فرد نمره مساوی یا پایینتر از 49 را بدست آورد در گروه کاربران عادی اینترنت؛ و اگر نمره بالاتر از آن را به دست آورد در گروه کاربران معتاد به اینترنت قرار میگیرد .
Yoo و همکاران و Kim و همکاران در کره آلفای کرونباخ آزمون را 91/0 درصد به دست آوردند) 15،16(. در ایران نیز در اجرای آزمون اعتیاد به اینترنت 20 سؤالی یانگ در پژوهش قاسم زاده و همکاران آلفای کرونباخ 83/0 درصد به دست آمد) 17(. در پژوهش حاضر پایایی درونی این آزمون براساس آلفای کرونباخ 81/0 درصد برآورد شد. روایی آزمون با نظر 8 تن از اساتید دانشگاه روانشناسی و علوم تربیتی تبریز مورد تأیید قرار گرفت.
به منظور جمعآوری دادهها، پس از دریافت مجوز از آموزش و پرورش شهرستان جلفا و اعلام آمادگی مسئولین برای همکاری ، پرسشنامههای مربوطه توزیع شد. سپس نمره افراد در هر دو ابزار محاسبه شد.
روشها و ابزار تجزیه و تحلیل دادهها
برای تجزیه و تحلیل آماری دادههای گردآوری شده ابتدا از آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و سپس رگرسیون چندگانه استفاده گردید به علاوه، دادهها با استفاده از نرم افزار 02.SPSS v مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها

چنانکه در جدول 1، مشاهده میگردد، از میان 150دانش آموز شرکت کننده ،55 نفر از مدرسه امام علی ،44 نفر از مدرسه الوند ،51 نفر از مدرسه الزهراء در این مطالعه شرکت کردند .
همچنین 50 درصد افراد مورد مطالعه پسر و 50 درصد دختر میباشد .تعداد افراد مورد مطالعه در هر سه رشته انسانی، تجربی و ریاضی فیزیک برابر بوده، به طوری که 50 درصد افراد مورد مطالعه در هر رشته را تشکیل میدهند.
در جدول 2، میانگین و انحراف استاندارد متغیرهای اعتیاد به اینترنت و ابعاد شخصیت درج شده است. همانطور که ملاحظه میشود بعد شخصیتی برونگرایی دارای بیشترین میانگین) 81/65( و بعد سازگار بودن با کمترین میانگین) 82/48( در بین گروه مورد مطالعه بود. برای تحلیل دادهها از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون نرمال بودن دادهها و رابطه خطی بین متغیرهای پیشبینو ملاک به عنوان پیش فرضهای اصلی این روشهای آماری استفاده گردید. نتایج بررسی پیشفرض نرمال بودن دادهها با استفاده از آزمون کالموگروف – اسمیرنوف نشان داد، توزیع دادههای حاصل از متغیرهای پژوهش نرمال است و با توزیع نرمال تفاوت معناداری ندارد بنابراین پیشفرض نرمال بودن برقرار است. همچنین جهت بررسی خطی بودن رابطه از ضریب ایتا و تحلیل واریانس رگرسیون استفاده شد که نتایج نشان داد رابطه متغیرها خطی است؛ بنابراین میتوان از آزمونهای ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون در پژوهش حاضر استفاده کرد.
برای بررسی همبستگی مؤلفههای اعتیاد اینترنتی با ابعاد شخصیتی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج مربوط به این تحلیل در جدول 3 ارائه شده است. طبق نتایج حاصل از جدول 3 میتوان نتیجه گرفت بین اعتیاد به اینترنت و برخی از ابعاد شخصیتی ارتباط وجود دارد؛ به طوری که ابعاد تهییجپذیری و گشودگی به تجربه در سطح 0/001 معنادار شده است.
برای پیشبینی اعتیاد به اینترنت از روی ابعاد شخصیتی هگزاکو، متغیرهای ابعاد شخصیتی هگزاکو به عنوان متغیر پیشبین و شاخص اعتیاد اینترنتی به عنوان متغیر ملاک در معادله رگرسیون وارد تحلیل شدند. همانطور که در جدول 4 مشاهده میشود، حدود 63 درصد واریانس مربوط به اعتیاد اینترنتی توسط متغیرهای ابعاد شخصیتی تبیین میشود.
تجزیه و تحلیل رگرسیونی دادهها نشان داد که ابعاد تهییجپذیری و تجربهپذیری در پیشبینی نتایج مؤثر هستند یعنی توان پیشبینی اعتیاد به اینترنت را دارند. خلاصه این نتایج در جدول 4 آمده است.
بحث

نتایج مطالعه حاضر و پژوهش های قبلی نشان میدهد که عامل های شخصیتی به عنوان یک متغیر همبسته قوی با اعتیاد به اینترنت همواره مطرح بوده است) 3(. به طوری که نتایج مطالعه حاضر نشان میدهد که بین برخی ابعاد شخصیتی و اعتیاد به اینترنت در دانشآموزان مورد مطالعه همبستگی مثبت وجود دارد و حدود 63 درصد واریانس مربوط به اعتیاد به اینترنت از طریق ویژگیهای شخصیتی تبیین میکنند. در پژوهش حاضر، بعد شخصیتی
فراوانی جنس فراوانی رشته تحصیلی تعداد دبیرستان
50
50 پسر
دختر 50
50
50 انسانیریاضی فیزیکتجربی 55
44
51 امام علیالوندالزهراء
جدول 1- دادههای جمعیت شناختی براساس تعداد شرکت کنندگان، رشته تحصیلی و جنس
انحراف استاندارد میانگین فراوانی متغیرها
8/83
7/60
7/66
7/95
8/51
9/48
9/19 56/18
48/82
54/97
51/80
54/32
51/63
49/29 150
150
150
150
150
150
150 برون گرایی
سازگاربودن
باوجدان بودنتهییج پذیریتجربه پذیری
صداقت-تواضعاعتیاد اینترنتی
تعداد )نفر( سطح معنی داری اعتیاد اینترنتی متغیر
150
150
150
150
150
150 0/015
0/898
0/598
0/001
0/001
0/239 0/199
0/011
-0/043 0/446
-0/343
-0/097 برون گرایی
سازگار بودن
باوجدان بودنتهییج پذیریتجریه پذیریصداقت-تواضع
R2 P-value آماره آزمون بتای استاندارد خطای استاندارد برآورد ضریب β منبع شاخص
0/63 0/335
0/042
0/001
0/290
0/39
0/48
0/001
0/033 0/96
-2/04
5/01
1/06
-0/85
0/69
3/61
2/15 -0/14
0/40
0/07
-0/05 0/04
-0/27
0/18 9/12
0/066
0/094
0/07
0/08
0/08
0/08
0/13 8/8
-0/13
0/47
0/07
-0/07 0/05
-0/30
0/29 مقدار ثابت
صداقت-تواضعتهییج پذیریبرون گرایی
سازگار بودن
باوجدان بودنتجربه پذیریهیجان منفی
0-38558Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

جدول 2- دادههای توصیفی ابعاد شخصیت و اعتیاد به اینترنت
جدول 3- ضریب همبستگی پیرسون بین اعتیاد به اینترنت و ابعاد شخصیت
جدول 4- خطای استاندارد برآورد و ضرایب رگرسیون تحلیل تأثیر ابعاد شخصیت و اعتیاد به اینترنت
برونگرایی علیرغم رابطه مثبت معنادار مشاهده شده، رابطهای ضعیف بوده و با ضریب تأثیر) 70/0= B( و با توجه به عدم معناداری آماره t با اطمینان 95 درصد؛ نمیتواند تغییرات مربوط به اعتیاد اینترنتی را به صورت معنادار پیشبینی کند. این یافته با مطالعات
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017


پاسخ دهید