آموزش پرستاری دوره 4 شماره 2 )پياپی12( تابستان 1394، 48-60
تجارب مربیان و دانشجويان از اجراي برنامه درسی کارشناسي ارشد ويژه پرستاري:
يک مطالعه کیفیناهيد عاقبتي، عيسي محمدي، فضل الله احمديچکیده

مقدمه: حرکت سيستم خدمات بهداشتی درمانی به سمت تخصص گرایی، لزوم تربيت پرستاران متخصص بالينی را در مقطع کارشناسی ارشد مطرح نمود. رشته کارشناسي ارشد ویژه پرستاري به عنوان یک رشته نوپا جهت تربيت پرستاران متخصص بالينی در این راستا طراحی و اجرا شده است که در عين حال چالشهایی را برای دانشجویان و مربيان بدنبال داشته است. هدف از مطالعه حاضر تبيين تجارب مربيان و دانشجویان از اجراي برنامه درسي کارشناسي ارشد ویژه پرستاري در مشهد مي باشد.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: مطالعه کيفی حاضر به روش تحليل محتوي مرسوم در سال 1392 انجام شده است. مشارکت کنندگان شامل 12 نفر) 7 مربی و 5 دانشجوی سال آخر و فارغ التحصيل کارشناسي ارشد ویژه پرستاري( بوده که به روش نمونه گيري مبتني بر هدف انتخاب شدند. محيط پژوهش دانشکده پرستاري و مامایي شهر مشهد مي باشد. روش جمع آوري داده ها مصاحبه نيمه ساختار به مدت 30-60 دقيقه و نمونه گيری تا اشباعداده ها ادامه یافت. مصاحبه ها به زبان فارسی انجام شده و بلافاصله نسخه نویسي و به کمک نرم افزار وان نوت تحليل شد. متن مصاحبه ها چندین بار بازخوانی شد. ابتدا کدهای باز استخراج گردید و بعد از چند بار مرور بر اساس تشابه معنایی در زیرطبقات دسته بندی شد و در نهایت زیرطبقات مشابه به لحاظ معنایی در طبقات اصلی قرار گرفت .
يافته ها: نتایج حاصل از تبيين تجارب دانشجویان و مربيان از اجرای برنامه درسي کارشناسي ارشد ویژه پرستاري منجر به ظهور 4 طبقه اصلی شامل حد و مرزهاي رشته: گردابي از ابهام و سردرگمي، تلاش در جهت القاي هویت حرفه اي به دانشجو، محدودیت در منابع انساني کارآزموده و ناهمگني دانشجویان شد .
نتيجه گيري: نتایج حاصل از مطالعه کيفی حاضر، نشاندهنده برخی چالشها در نحوه اجرا و نيز محتوای برنامه درسی کارشناسی ارشد ویژه پرستاری و کمبود در منابع انسانی بود که انجام مطالعات دیگر و لزوم بازنگری در برنامه درسی کارشناسی ارشد ویژه را جهت تغييرسياستگذاری های مربوط به این رشته نو پا در پرستاری مطرح می کند .
کليد واژهها: برنامه درسی، کارشناسي ارشد ویژه پرستاری، تحليل محتوي مرسوم، تجارب دانشجویان و مربيان
تاریخ دریافت: 1393/12/4 تاریخ پذیرش: 4/1394/2
مقدمه

پيشرفتهاي خدمات بهداشتي در سالهاي اخير و توسعه بخشهاي مراقبتي تخصصي و فوقتخصصي در بيمارستانهاي کشور، ضرورت نياز به تربيت پرستاران متخصص باليني را در مقطع کارشناسي ارشد مطرح نموده است) 1(. پرستاران متخصص بالينی از اعضای حياتی سيستم خدمات بهداشتی هستند. دانش و مهارت آنان در کيفيت مراقبتی که بيماران دریافت می کنند بسيار تأثير گذار است 2)(. مطالعات نشان داده که ارائه برنامه های تخصصی پرستاری این امکان را به دانشجویان می دهد که در جمعيت خاصی )بزرگسالان ،زنان و کودکان( و یا در زمينه بيماری خاص )دیابت و سرطان( و یا در حوزه های خاص )کنترل درد و مراقبت از زخم( به صورت تخصصی عمل کنند و مهارتهای خود را گسترش دهند) 3(. توسعه بخشهای تخصصی در کشور ایران و احساس نياز به وجود پرستاران متخصص بالينی موجب شد تا در سال 1386 طي سي و نهمين مصوبه جلسه شوراي عالي برنامهریزي کشور ًرسما برنامه و سرفصل دروس رشته کارشناسي ارشد ویژه پرستاري به جمع رشتههاي موجود کارشناسي ارشد پرستاري اضافه گردد. پرستاري مراقبتهاي ویژه یک شاخه اختصاصي از رشته پرستاري است که از طریق بهينه سازي مراقبتهاي پرستاري از بيماران بدحال و نيازمند به مراقبتهاي ویژه و تقویت مباني مدیریتي، آموزشي، پژوهشي، اخلاق و رفتار حرفه اي ،موجبات مراقبت پرستاري ،کاهش مرگ و مير و عوارض بيماري در بخشهاي ویژه را فراهم مي سازد) 1(. در عين حال با توجه به جدید بودن رشته و متفاوت بودن برنامه درسي آن نسبت به برنامههاي گذشته، افراد را با چالشهاي مختلفي مواجه نموده است. با توجه به اینکه روند طراحی برنامه درسی یک فعاليت مداوم و روبه جلو در آموزش پرستاری محسوب می شود، و حتی در برنامه های درسی ارائه شده و مورد استفاده نيز، فرایند توسعه و بازنگری همچنان ادامه یافته و در جریان است) 4(. این نياز مطرح ميگردد که در آغاز تجارب دانشجویان و مربيان از برگزاری این رشته نوپا مورد واکاوی قرار گيرد و مبتنی بر نيازها و چالشهای پيش روی آنان مطالعات بيشتری انجام شود، تا بتوان گامهاي بعدي را جهت توسعه و اصلاح برنامه فعلي برداشت .
با توجه به ضرورت طراحی برنامههای درسی آموزش پرستاری جهت تربيت نيروی انسانی کارآزموده جهت مراقبت از بيماران و اهميت بازنگری برنامهها مبتنی بر انتظارات جامعه و پي شرفتهای ایجاد شده در دانش حرفهای، دو دسته مطالعه بازیابی شد. گروه اول مطالعاتی را شامل می شود که به صورت کلی آموزش پرستاری را مورد بررسی قرار داده اند که نتایج حاصل از این مطالعاتدر طی سالهای اخير نشان دهنده پاسخگویی ناکافی برنامه درسیآموزش پرستاری در ایران است. یافته ها نشان می دهند که نيازهای حرفه ای دانش آموختگان پرستاری در برنامه آموزشی بطور جامعپوشش داده نمیشود. و لزوم تغيير در برنامه آموزشی و فراهم نمودن تمهيدات لازم برای دستيابی به اهداف حرفه ای و تربيت نيروی انسانی ماهر و مولد، ضروری به نظر می رسد، در مجموع مطالعات ،حاصل نهایی آموزش پرستاری را مطلوب ارزیابی نمی کنند) 7-5(.
در بين مطالعات انجام شده، مطالعه ای در زمينه ارزیابی عملکرد رشته کارشناسی ارشد ویژه و یا تجارب افرادی که در اجرای این برنامه به هر نحوی سهيم هستند، مانند دانشجویان و مربيان انجام نشده است، که این خود لزوم انجام مطالعه ای در زمينه تبيين تجارب افراد از اجرای این رشته آموزشی را جهت بازنگری و یا اصلاح مطرح می سازد. چرا که تداوم دگرگونیها در نظام بهداشت و مراقبت سلامتی، تکنولوژی، پروفایل جمعيتی، انتظارات و تقاضاها منجر به درک این موضوع شده است که برنامههای درسی پرستاری باید مورد ارزشيابی، بازنگری و حتی تغييرات عمده قرار گيرد) 4(.
سایر مطالعات انجام شده در این زمينه شامل یک مورد مطالعه کيفی در زمينه درک دانشجویان کارشناسی ارشد ویژه نوزادان از وضعيت تحصيل در این رشته نوپا در ایران می باشد که چنيننتيجه گيری نمود که به نظر مي رسد براي شرکت کنندگان لزوم تغييرات زیربنایي در حيطه هاي آموزش، مدیریت بالين و توانمندسازي حرفه اي براي تضمين موفقيت رشته پرستاري مراقبت هاي ویژه نوزادان ضروري بوده و بدون این تغييرات آینده حرفه اي روشني براي حيطه باليني خود قایل نيستند) 8(. خداویسی و همکاران نيز در مطالعه کيفی خود با عنوان الزامات ارزیابی اثربخش در نظام آموزش پرستاری به این نتيجه رسيد که اثربخش نمودن ارزیابي در آموزش پرستاري، نيازمند الزامات متعددي است. به کارگيري این الزامات در هر سه حيطه درون داد، فرایند و برون دادهاي آموزشي توسط مدیران آموزش پرستاري مي تواند اثربخشي ارزیابي در آموزش پرستاري را بهبود بخشد. همچنين انجام مطالعات بيشتر در این زمينه ضروري است تا با مطالعات گسترده تر بتوان یک نظام ارزیابي کارا جهت آموزش پرستاري طراحي نمود) 9(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مطالعه کيفی دیگری با عنوان چالشها و راه حلهاي آموزش کارشناسي ارشد پرستاري، چالشهای تحصيلات تکميلی در پرستاری را تحت عناوین چالشهای فرهنگي و هویت حرفه اي، محيط کار، عدم تعادل بين آموزش، پژوهش و بالين را شناسایی نموده و راهکارهایی چون اتخاذ استراتژی ها برای بهبود تصویر پرستاری، ایجاد و احراز پست هاي ویژه فارغ التحصيلان کارشناسي ارشد در بالين و تعریفشرح وظایف اختصاصي آنها و تخصصي کردن آموزش پرستاري درسطح کارشناسي ارشد و بالاتر و ایجاد گرایشهاي جدید مثل گرایشارشد ویژه و ارشد قلب را به ترتيب جهت حل چالشهای موجود پيشنهاد داده است) 10(. ميرزا بيگی و همکاران در سال 77 در یک مطالعه توصيفی- مقطعی در سطح دانشکده های پرستاری و مامایی کشور با هدف تعيين ضرورت وجود دوره های آموزش تخصصی در مقطع کارشناسی ارشد و نوع برنامه آموزشی مورد نياز به این نتيجه رسيد که 6/76 % از اعضای هيئت علمی معتقد به عدم کارایی دانش آموختگان دوره کارشناسی ارشد پرستاری در محيط بالين بودند و 97/92 % از آنان ارائه دوره های تخصصی بالينی در مقطع کارشناسی ارشد را ضروری می دانستند) 11(. بر این اساس توسعه و طراحي برنامه درسي کارشناسي ارشد ویژه پرستاري به عنوان پاسخي در راستاي پيشنهاد نویسندگان جهت تربيت تخصصي نيروي پرستاري ویژه در محيط بالين، ارائه و به کار گرفته شده است اما اینکه تا چه حد برنامه فعلي توانسته به نيازهاي حال و آینده پاسخگو باشد و تجارب دانشجویان و مربيان از اجرای این برنامه چيست، مورد مطالعه قرار نگرفته است. با توجه به اینکه گام اول در طراحي و بازنگري برنامه درسي، تحليل موقعيت موجود و بررسي چالشهاي برنامه و انتظارات و تجارب افراد درگير در برنامه اعم از دانشجویان و اساتيد آموزش دهنده ميباشد، انجام مطالعهاي به صورت کيفي که بتواند مبتني بر تجارب افراد در این زمينه به چالشها و انتظارات دست یابد ،ضروري ميباشد) 12-14(. بنابراین هدف از مطالعه حاضر تبيين تجارب دانشجویان و مربيان از اجرای برنامه درسی کارشناسی ارشد ویژه پرستاری در مشهد می باشد.
روش مطالعه

مطالعه حاضر یک پژوهش کيفی به روش تحليل محتوای مرسوم “”Conventional content analysis 15) و61( می باشد که در سال 1392 انجام شده است. نمونه گيری به صورت هدفمند انجام شده است. مشارکت کنندگان مایل به مصاحبه در پژوهش حاضر، شامل مربيانی که تجربه حداقل دو ترم آموزش تئوری یا بالينی دانشجویان کارشناسی ارشد ویژه پرستاری را داشتند 7) نفر(، و دانشجویان سال آخر یا فارغ التحصيل دوره کارشناسی ارشد ویژه) 5 نفر( می باشند. نمونه گيری تا اشباع داده ها ادامه پيدا کرد. محيط انجام پژوهش دانشکده پرستاري و مامایي شهر مشهد ميباشد. جمع آوري دادهها در به کمک انجام مصاحبههاي نيمهساختار یافته انجام شد. سؤالات در راستاي تجارب افراد از نحوهرویارویي با دوره کارشناسي ارشد ویژه، چالشها و انتظاراتشان ،استراتژیهایي که جهت رویارویي با مشکلات پيش رو به کار گرفته اند و پيشنهاداتي که براي بهبود روند اجراي برنامه دارند طراحي شد.
به عنوان مثال سؤالات مربوط به مربيان شامل : لطفا در مورد نحوه آموزشتان برای دانشجویان کارشناسی ارشد ویژه توضيح دهيد؟
یکی از جلسات آموزشی خود را در کارآموزی و کلاس تئوری شرح دهيد؟ با چه چالشهایی در آموزش کارشناسی ارشد ویژه مواجه شدید؟ لطفا با مثال توضيح دهيد؟ سعی کردید چگونه با این چالشها مواجه شوید لطفا با ذکر مثال توضيح دهيد؟
سؤالات مربوط به دانشجویان شامل انتظارات شما از رشته کارشناسی ارشد ویژه در بدو ورود چه بود؟ آیا انتظارات شما در این دوره برآورده شد؟ لطفا توضيح دهيد. با چه چالشها و نقاط قوتی در این دوره برخورد کردید؟ لطفا یکی از جلسات کارآموزی و یا کلاس تئوری که به نظر شما کارآمد بوده را توصيف کنيد؟ لطفا یکی از جلسات کلاس یا کارآموزی که به نظرتان کارآیی کافی را نداشته توصيف کنيد.
در عين حال که از سؤالات پيگيري کننده اي چون بيشتر توضيح دهيد، مثال بزنيد و … نيز جهت غناي بيشتر به داده ها استفاده گردید .
همانطور که در همه تحقيقات کيفی رایج است در مصاحبه ها سعی شد تا از بيانات مشارکت کنندگان با تکيه بر تجارب آنها کمک گرفته شود و از تحليل هرگونه نقطه نظر و عقيده صرف اجتناب شد .کليه مصاحبه ها به زبان فارسی ضبط و بلافاصله نسخه نویسي گردید. روند تحليل دادهها با استفاده از روش تحليل محتوي مرسوم بر اساس سه فاز اصلی آماده سازی، سازماندهی و گزارش تحليل گردید) 16و 71(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در مرحله آماده سازی کليه مصاحبه ها به صورت جداگانه در کمترین زمان پس از انجام نسخه نویسی گردید و به عنوان واحد تحليل انتخاب شد. سپس در مرحله سازماندهی با استفاده از روند استقرایی ابتدا پس از بازخوانی مکرر، واحدهای معنایی مرتبط با سؤال پژوهش انتخاب و کدهای باز اوليه برای آن در نظر گرفته شد. کدهای باز مشابه به لحاظ معنایی در مرحله بعد در زیر طبقات قرار گرفت و در نهایت زیرطبقات شبيه به هم در طبقات اصلی جایگرفت و در نهایت طبقات اصلی با زیرطبقات و کدهای باز و نقلقولهای مستخرج از متن مصاحبه ها جهت گزارش نهایی مرتب وگزارش داده شد )جدول 1 و 2(.
مصاحبه ها بين 30-60 دقيقه به طول انجاميد. ميانگينمصاحبه ها 35 دقيقه بود. در ابتدا هدف تحقيق، روش مصاحبه وحق افراد نسبت به شرکت در مطالعه و یا امتناع از آن براي مشارکتکنندگان توضيح داده شد. سپس رضایت آگاهانه بصورت شفاهي از آنان کسب گردید. جهت اعتبار) Credibility( از درگيري طولاني مدت، تلفيق در داده ها جمع آوري داده ها یادداشت در عرصه، دست نوشته ها و موارد ضبط شده، مرور و بازنگري ناظر و مقایسه مداوم داده ها استفاده شد. وابستگي) dependency( گویاي ثبات و پایایي داده ها است. براي این امر از بازنگري خارجي) Membercheck( به شکل استفاده از نظرات تکميلي افراد و مرور دست نوشته ها توسط مشارکت کنندگان استفاده شد. با ارائه گزارشها ،دست نوشته ها و ی ادداشتها به دو نفر از اساتيد پرستاري و نيز 4 نفر از دانشجویان دکتراي پرستاري تأیيدپذیري یافته ها مشخص شد. در این پژوهش اصول محرمانه بودن اطلاعات و کسب رضایت آگاهانه جهت مصاحبه و ضبط گفتگو رعایت شد. برخورداري از حق کنارهگيري از پژوهش در هر زمان از جمله ملاحظات اخلاقي بود که رعایت شد. مطالعه از طرف کميته اخلاق دانشگاه تربيت مدرس تأیيد شد .
يافته ها

در مطالعه کيفی حاضر در مجموع با 12 نفر مشارکت کننده شامل 5 دانشجو و 7 مربی که به روش نمونه گيری مبتنی بر هدف نمونه گيری شده بودند، مصاحبه شد.
نتایج حاصل از مطالعه تحليل محتواي کيفي به روش مرسوم در ارتباط با تبيين تجارب دانشجویان و مربيان از اجراي برنامه درسي کارشناسي ارشد ویژه پرستاري در 4 طبقه اصلي حد و مرزهاي رشته: گردابي از ابهام و سردرگمي، تلاش جهت القای هویت حرفهای به دانشجویان، محدودیت در منابع انسانی کارآزموده و ناهمگنی دانشجویان دستهبندي شد. در ادامه به توصيف طبقات اصلیاستخراج شده در هر کدام از حيطه ها پرداخته ميشود. )جدول 3(.
1- حد و مرزهای رشته: گردابی از ابهام و سردرگمیابهام و سردرگمی در تعيين حد و مرزهای رشته کارشناسی ارشد ویژه پرستاری گردابی است که دانشجویان و مربيان در آن دست و پنجه نرم می کنند. دانشجویان در عين حال که وجوددوره های کارآموزی را به عنوان نقطه قوت رشته ارشد ویژه نسبت به سایر رشته های ارشد پرستاری می دانند اما گاهاً از تکراری بودن برخی از مباحث و عملکردهای آموزشی نسبت به دوران کارشناسی و نيز کمبود و نبود برخی از واحدها شاکی می باشند. در عين حال که مهمترین انتظار آنها پيشرفت به سوی تخصصی تر شدن در رشتهمی باشد گاهاً آنها را به سمت و سوی کسب مهارتهای پزشکی سوقداده است. در مجموع نتایج حاصل از تجارب مشارکت کنندگان در این طبقه نشان دهنده نوعی ابهام و سردرگمی در تعيين حد مرزهایرشته کارشناسی ارشد ویژه پرستاری می باشد. این طبقه اصلي دو زیر طبقه ابهام در تعيين حد مرزهای دروس کارشناسی ارشد ویژه و در تکاپوی کسب مهارتهای تخصصی تر را شامل شده است .
الف( ابهام در تعيين حد و مرزهای دروس کارشناسی ارشد ویژه
یکي از چالشهایي که دانشجویان و اساتيد در شيوه آموزش کارشناسي ارشد ویژه از آن شاکي بودند، نبود حد و مرزهاي مشخص آموزش کارشناسي ارشد ویژه پرستاری است که این امر در اغلب موارد موجب دلسردی دانشجویان و بی رغبتی آنها در مراقبت مستقيم از بيمار شده است .
افراد ًگاها از تکراری بودن مباحث و عملکردهای آموزشی نسبت به دوران کارشناسی ناراضیاند.
“درسته که باید کارشناسی ارشد یک کارشناس خيلی خوب باشه و طبي ًعتا اون تواناییها رو داشته باشه ولی ابتدا وقتی که مياد همون داخلی جراحی گوارش زیرشاخههای مختلفش همه رو به همون شکل میگذرونه این سؤالی که از خودش میپرسه اینه که اینا میخوان چه چيز بيشتری به من بگن من دارم همون راه رو میرم همون چيزایی رو که ًقبلا گذروندم اگه به این شکل باهاش برخورد کنی میشه گفت که اینا یه سری جاهاش ًاصلا زیادیه و سرد کننده است.” )دانشجو 5(
همپوشانی مطالب و کارآموزی برخی دروس مانند ارتوپدی و تروماتولوژی چالش دیگری بود که دانشجویان و مربيان از آن شاکی بودند .
“من برای درس ترومای اندام بردمشون بخش سوانح دیدم چيز خاصی نداشت که من به بچه ها بگم باز دوباره باید می رفتن بيمارانی که دچار ترومای مختلف اندام می شدن رو پيدا می کردن …دقيقا توی درس ارتوپدی که داشتن غير از درس تروماتولوژی تو همين ترمشون علاوه بر این که تو دوره کارشناسيشون گذرونده بودن باز تو دروه ارشد ویژه شون هم این رو گذرونده بودن.” )مربی3( اگرچه دانشجویان وجود واحدهای کارآموزی را در این دورهنسبت به سایر گرایش های پرستاری به عنوان نقطه قوت این دورهمی دانستند، اما بر این اعتقاد بودند که بدليل نبود استاد کافی در همه
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بخشها و یا غيرتخصصی و عمومی بودن، برخی از بخشها موجب اتلاف وقت آنها می شود.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

“نقاط قوت برنامه در لحاظ کردن نوزده واحد کارآموزیه کهاگر بر طبق سرفصل اجرا شوند، مهارت های تکنيکی در بخشمراقبت ویژه رو پوشش ميدن. پس چه پرستار ویژه در بالين باشه وچه در آموزش، این مهارتها خيلی کمک کننده هستند.” )دانشجو 1( “مثلا بخش ارتوپدی که ما سه روز یا 4 روز باید می رفتيم .به نظر من این واحد یک واحد مفيدی برای ما نبود چون عملا داخل بخش هيچ کار خاصی هيچ مورد خاصی نبود که برای ما آموزشی باشه. یعنی می تونم بگم ارتوپدی که ما تو این واحد تو کارشناسی گذروندیم با ارشد یکی بود و گفتيم برای ما که گذشت برای دوره بعدی این حذف بشه.”)دانشجو 3(
آنها بر این اعتقاد بودند که برخی از کارآموزی ها مانند کارآموزی گوارش، ارتوپدی، زنان، غدد، کليه و انکولوژی بار مهارتی و علمی چندانی برای آنها بدنبال نداشته است و انتظار داشتند که در این دوره تمرکز بر بخشهای تخصصی مانند اعصاب، قلب، تنفس و دیاليز باشد.
“یکی از اساسی ترین انتظارات ما متمرکز کردن واحدهای تئوری و کار آموزی داخلی جراحی به بيماری های اعصاب، تنفس و قلب و کم کردن از ساعات واحدهایی مثل ارتوپدی، انکولوژی ،عفونی، گوارش، زنان، غدد و کليه بود.” )دانشجو 3(ب( در تکاپوی کسب مهارت های تخصصی تر
دانشجویانی که راه سخت موفقيت در آزمون کارشناسی ارشد ویژه پرستاری را طی نموده اند، اميدوار بودند که در این دوره مهارتهایی را کسب کنند که آنها را نسبت به همتایانشان در مقطع کارشناسی پرستاری متمایز نماید.
“من با هدف انجام کار تخصصی در بالين این رشته رو انتخاب کردم . فکر می کردم با ادامه تحصيل در این رشته مهارتهایی پيدا می کنم که با کيفيت بهتر بتونم مراقبت از بيماران بدحال را انجام بدم.” )دانشجو 3(
در برخی موارد، دانشجویان بر این اعتقاد بودند که قرار دادن اهداف اصلی کارآموزی مبتنی بر تشخيص ها و اقدامات پرستاری کاری تکراری است و تکاپوی آنها برای گریز از آموزه های تکراری پرستاری، آنها را به سمت و سوی انتظار یادگيری برخی از مهارتهای پزشکی مانند برقراری خط ورید مرکزی و یا گذاشتن چست تيوب سوق داده است .
“اگر هدف از تربيت پرستار ویژه کار ، افزایش کيفيت مراقبت از بيمار در شرایط بحرانيه پس باید آموزش مهارتهایی مثل برقراری خط شریانی یا خط ورید مرکزی یا گذاشتن چست تيوب یا انجامجراحی های کوچک تشخيصی مثل دی پی ال یا سونوگرافی درتروما در برنامه گنجونده می شد.” )دانشجو 3(
“خوب سنجش اون بازخوردها نياز به یک غنای علمی پزشکی داره دیگه خوب تو بعد نرسينگ ما تو پرستاری تو کارشناسیقاعدتاً خيلی کار کردیم رو تشخيصای پرستاری 4 سال فکر میکنم کفایت داشته باشه.” )دانشجو 4(
بنابراین هنگامی که وارد محيط بخش شده و باز هم ناچار به انجام مراقبتهای تکراری از بيماران میشوند علاقه چندانی به ارائه مراقبت مستقيم از بيمار نداشته و سعی میکنند تا به هر نحوی شده تخصصی متفاوت از دوران کارشناسی بدست آورند، اغلب خود را مشغول مطالعات اختصاصیتر پروندههای بيمار نموده و یا سعی میکنند با دقت بيشتری تستهای تشخيصی بيمار را واکاوی کنند.
“ولی این بچه های که می رفتيم باهاشون کارآموزی ميگن نه دیگه من فقط می خوام پرونده شو مطالعه کنم پرونده مریض و تستهای پاراکلينيک اش رو اگه صدتا هم باشن می خواد بخونه بعدشم مگه چی می خواد از تو پرونده ها در بياره؟ هيچی فقط همين اینقدر که مریضم ببينه حالا علائمشم با اون چک بکنه ولی من خودم نظرم این بود که دانشجو باید مریض برداره.” )مربی 4(از سویی ناکافی بودن درس روش تحقيق و نپرداختن به دروس تئوری پردازی در پرستاری و روش تدریس و آموزش، از مهارتهای تخصصی در رشته کارشناسی ارشد پرستاری است که در رشته ارشد ویژه توجه چندانی به آن نشده است.
“نقطه ضعف اصلی برنامه در حذف واحدهای مرتبط با مهارتهای آموزش هست. ایرادی که از ما فارغ التحصيلان این رشته می گيرند اینه که چون این واحد رو نگذروندیم نمی تونند واحدهای تدریس تئوری رو به ما بدن. در ضمن به دليل اهميت یکسان آموزش روش تحقيق و ارائه پایان نامه در این رشته با سایر گرایش های ارشد پرستاری، کم بودن تعداد واحدهای آمار و روش تحقيق فرصت کمتری برای آموزش این دروس در اختيار دانشجو قرار ميده.” )دانشجو 4(
“ما انتظار داشتيم مانند سایر گرایش های کارشناسی ارشد پرستاری دروس تخصصی پرستاری مانند تئوری پردازی در پرستاری رو هم بگذرونيم.” )دانشجو 5(
به رغم دانشجویان یکی از پایه های اصلی دوره کارشناسیارشد ویژه، بخش دیاليز است که تعداد و روزهای کارآموزی آن نسبتبه سایر بخشهای ویژه کمتر می باشد و آنها انتظار داشتند که وقتبيشتری برای کارآموزی این درس در نظر گرفته شود .
“خوب ببينيد رشته ویژه متشکل از بخشهایی چون آی سییو، سی سی یو و دیاليز هست. تو آی سی یو و سی سی یو خوباساتيد خوبی بودن و ما خوب کار کردیم. ولی دیاليز مثلاً اصلاً هيچبرنامه نداشتن اصلاً هيچ تعریفی روی دیاليز نشده بود خيلی کم در حد دو سه روز یکی از اساتيد ما رو برد دیاليز آشنا کرد خيلی کم اندازه کارشناسی در حاليکه دستگاه دیاليز خودش یه دنيا حرف داره و یادگيریش هم به این راحتی ها نيست.” )دانشجو 2(
در مجموع نتایج حاصل از تجارب مشارکت کنندگان از دوره کارشناسی ارشد ویژه پرستاری، ابهام در اهداف و حد و مرزهای دروس تخصصی بصورت هم پوشانی برخی از دروس با دوره کارشناسی و یا هم پوشانی برخی از دروسی چون ارتوپدی و تروماتولوژی در مقطع کارشناسی ارشد، ناکافی بودن برخی از واحدها چون روش تحقيق و آمار، نبود واحدهایی چون روش تدریس و تئوری پردازی در پرستاری و در نهایت اضافه بودن برخی از واحدها چون ارتوپدی، انکولوژی ،زنان، غدد و گوارش می باشد. در نتيجه چالش نهایی، گردابی از سردرگمی و ابهام است که مشارکت کنندگان را در تعيين حد و مرزهای رشته خود در مقطع کارشناسی ارشد ویژه پرستاری در خود فرو برده است.
2- تلاش مربيان در جهت القای هویت حرفهای به دانشجو علیرغم وجود چالش اساسی ابهام در مرزهای رشته کارشناسی ارشد ویژه، برخی از اساتيد خبره و با تجربه دست از کار برنداشتهاند و سعی نمودهاند تا به انحاء مختلف هویت حرفهای را به دانشجویان پرستاری القا نمایند. در این راستا اساتيد از رویکردهای مختلفي استفاده نمودند. این طبقه اصلي، سه زیر طبقه فرایند پرستاری به عنوان محور اصلی آموزش، تلاش در جهت آموزش تخصصی بيمارمحور، تقویت حس خودکارآمدي در دانشجو را شامل شده است. در ادامه به توصيف هر کدام از بخشهای ذکر شده پرداخته میشود.
الف( فرایند پرستاری به عنوان محور اصلی آموزش
یکي از راهکارهاي کليدي که اساتيد پرستاري جهت القاي هویت حرفه اي به دانشجویان مورد استفاده قرار مي دهند، فرایند پرستاري مي باشد. اساتيد باتجربه بر این اعتقادند با توجه به اینکه فرایند پرستاري یک رویکرد حل مسئله است و دانشجویان را در راستاي انجام مراقبت هدفمند یاري مي کند مي تواند انگيزه یادگيري را در آنان تقویت نموده و به عملکردهاي مراقبتي آنها هویتحرفه اي ببخشد .یکي از اساتيد در این مورد مي گوید:
“یکی از مواردی که دانشجو در آن بایستی وارد ميدون بشهبحث فيزیکال اگزم و نرسينگ پراسسه. اولين گام فرایند پرستاریاسسمنته. سعی می کنم دانشجو رو با اسسمنت آشنا کنم بصورتتئوری و عملی و ملاک کارش اسسمنت باشه. معمولا اجازهنمی دم دانشجو بدون اسسمنت برای بيمارش کاری انجام بده.”)مربی 6(
در نتيجه می توان گفت علی رغم اینکه دانشجویان در برخی موارد از عملکرد مبتنی بر فرایند پرستاری ناراضی بودند و آن را تکرار دوره کارشناسی می دانستند، اما در مواردیکه استاد با تجربه به صورت هدفمند آنها را درگير مراقبت فرایند محور اما تخصصی پرستاری از بيمار می نماید، رضایت دانشجویان هم جلب می شد. اما نکته اصلی در کمبود اساتيد این چنين می باشد.
“آره مثلا یک مریض سی او پی دی که تحت ونتيلاتور بود ،اول در اسس جی سی اس رو اندازه می گرفتيم بعد 4 استپ اول سيستم تنفس این که نفس می کشه ایر وی اش کجا هست تهویه اش چه جوریه اکسيژناسيونش چه جوریه؟ بعد سيستم قلبی هارت ریتش، همودیناميک اش بعد اون لحظه ساعت 8 ميشد ساعت 8 داروهای مریض رو باید می دادیم دنباله اسس رو شروع می کردیم و مراقبتهای مربوطه مثلا مریض به ونتيلاتور وصله مراقبتهای مربوط به ونتيلاتور ساکشن کردن و … تا آخر …، سيستم تنفس رو کاملمی کردیم، سيستم قلبی رو کامل می کردیم گوارش کليه پوست … یعنی تو کارآموزی ایشون ما با مریض که کار می کردیم دیگه چيزی نبود که در مورد اون مریض ندونيم خيلی خوب بود.” )دانشجو 2(ب( تلاش در جهت آموزش تخصصی بيمارمحور:
این مربيان با اشراف به شاکی بودن دانشجویان از نبود تفاوت بين دروس کارشناسی و کارشناسی ارشد سعی میکنند تا با تخصصیتر کردن فرایند آموزش به کمک عمق بخشيدن به فعاليتهای یادگيری با استفاده از فرمهای بررسی اختصاصی و آموزش دقي قتر نحوه بررسی بيمار و نيز سپردن بيماران با اختلالات متعدد همزمان، آنها را به چالش کشيده و تفکرات دانشجویان را به سمت تحليل مراقبت محور تستهای تشخيصی، و ارائه استدلال بالينی جهت انجام هر اقدامی برای بيمار سوق دهند، و با این اقدام تفکر مراقبت محور را در آنها تقویت نمایند .
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017


پاسخ دهید